MALATYA İLİ: İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Malatya’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Malatya ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Hititlerden beri “Milid/Melitene” olarak bilinen Malatya’nın adı nereden geliyor? Efsus neden Afşin, Viranşehir neden Doğanşehir oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Malatya merkez, Arguvan, Doğanşehir, Hekimhan, Pütürge, Yazıhan, Yeşilyurt, Battalgazi, Akçadağ, Arapgir, Darende ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Malatya’da 1 il merkezi, 10+ ilçe merkezi ve 80’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %50’si fonetik uyuma, %30’u coğrafi özelliklere, %20’si milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Yeşilyurt, Battalgazi, Akçadağ ve Arapgir’de görülür. 1973’te Maraş’a “Kahramanmaraş” unvanı verilmesi gibi, Malatya’da da ilçe isimlerinde milli vurgular öne çıkar.

🗺 Malatya - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Güncel İlçe Adı	Değiştirilen Eski Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Malatya (Merkez)	Milid / Melitene / Malatiyye	Hititçe "Milid" yani "bal diyarı" anlamından gelen isim, Roma-Bizans döneminde Melitene, Osmanlı’da Malatiyye olmuş, Cumhuriyet’le birlikte fonetik sadeleşmeyle "Malatya" olarak tescillenmiştir.
Arguvan	Tahir	İlçe merkezi, bölgedeki Arguvan Türkmen oymağının adından gelmektedir. Eski idari merkez adı olan "Tahir" yerine tarihi ve etnik köken vurgulanmıştır.
Doğanşehir	Viranşehir	"Harabe şehir" anlamına gelen Viranşehir yerine, bölgedeki yırtıcı kuşlar ve yeni yerleşim dinamizmine ithafen "Doğanşehir" adı verilmiştir.
Hekimhan	Gediği	Selçuklu döneminde yapılan tarihi Hekim Hanı kervansarayından dolayı ilçe merkezi "Hekimhan" olarak adlandırılmış, eski mahalli "Gediği" adı terk edilmiştir.
Pütürge	İmrun	Ermenice kökenli "İmrun" yerine, bölgedeki sarp ve engebeli coğrafyayı anlatan "Pütürge" yani "engebeli arazi" anlamındaki Türkçe isim tescillenmiştir.
Yazıhan	Fethiye	Osmanlı’nın son döneminde konulan "Fethiye" adı yerine, Malatya ovasındaki geniş yazı/düzlük alanda kurulu han/kervansaray yapısına ithafen "Yazıhan" adı verilmiştir.

📍 Yeşilyurt ve Battalgazi - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Barguzu	Bostanbaşı	Ermenice kökenli Barguzu yerine, bölgedeki meyve-sebze bahçeleri ve bostanların bolluğuna ithafen verilmiştir.
Banazı	Konak	Yabancı kökenli isim yerine, tarihi kervan yolu üzerinde konaklama noktası olması özelliği nedeniyle değiştirilmiştir.
Kileyik	Gündüzbey	Rumca kökenli isim yerine, Osmanlı’nın kuruluş dönemindeki Türk beylerinden Gündüz Bey’e ithafen verilmiştir.
Çırmıhti	Yeşilyurt	Rumca/Ermenice kökenli isim yerine, bölgenin yeşil doğası ve tarımsal zenginliğine ithafen "Yeşilyurt" adı verilmiş, ilçe olmuştur.
Porga	Pelitli	Ermenice kökenli isim yerine, çevredeki meşe/pelit ağaçlarının bolluğuna ithafen verilmiştir.
Mamarek	Dilek	Ermenice kökenli isim yerine, kulağa hoş gelen Türkçe bir temenni ismi seçilmiştir.
Hasırcılar	Hasırcı	Sadece fonetik sadeleştirme yapılarak halk dilindeki isim resmi yazı diline uyarlanmıştır.

📍 Akçadağ - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Arga	Akçadağ	Hititçe kökenli Arga yerine, ilçenin üzerinde kurulu olduğu beyaz/kalkerli dağın rengine ithafen "Akçadağ" adı verilmiştir.
Levent	Levent	Türkçe olan bu isim komisyonca aynen korunmuştur.
Kürecik	Kepez / Ören	Bölgedeki küçük tepe/kepez yapısı ve tarihi kalıntılar nedeniyle bu isimler verilmiştir.
Harunuşağı	Harun	Aşiret eki "-uşağı" kaldırılarak sadeleştirilmiştir.
Miyan	Suçatı	Kürtçe kökenli Miyan yerine, köyün su kenarında/çatında kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Peksu	Bekiruşağı	Ermenice "Peksu" yerine, bölgeye yerleşen Bekir isimli Türk beyine ithafen verilmiştir.

📍 Arapgir - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Daskuse	Kayaarası	Ermenice kökenli isim yerine, köyün kayalıklar arasındaki coğrafi konumuna ithafen verilmiştir.
Ancoz	Bostancık	Ermenice kökenli isim yerine, küçük bahçe/bostan anlamına gelen Türkçe isim seçilmiştir.
Cücücen	Çimen	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki yeşil çayırlık alanlara ithafen verilmiştir.
Eskişehir	Arapgir	İlçenin tarihi merkezi olan Arapgir adı, eski merkez olan Eskişehir yerine ilçe merkezi yapılınca resmileşmiştir.
Tarhan	Deregezen	Ermenice kökenli isim yerine, köyün dere yatağı boyunca uzanan coğrafi yapısına ithafen verilmiştir.

📍 Pütürge - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Gerar	Üçyaka	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün üç vadi/derenin birleştiği noktada olması nedeniyle verilmiştir.
Şiro	Derebaşı	Kürtçe "Şiro" yerine, köyün derenin başında kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Karuç	Taşmış	Kürtçe kökenli isim yerine, bölgedeki kayalık/taşlık araziye ithafen verilmiştir.
Tilan	Bakımlı	Ermenice kökenli isim yerine, köyün düzenli ve bakımlı yapısına ithafen verilmiştir.
Miroğlan	Erdemler	Kürtçe "Mir" (bey) eki içeren isim yerine, milli ve manevi değerleri vurgulayan isim seçilmiştir.

📍 Darende - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Gerim	Balaban	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki yırtıcı kuş türü olan Balaban’a ithafen verilmiştir.
Aşudu	Günpınar	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki şifalı su kaynağı ve güneş alan konumuna ithafen verilmiştir.
Engüzek	Yenice	Ermenice kökenli isim yerine, yeni yerleşim/yeni kurulan anlamında verilmiştir.
Hacılar	Sakarya	İnanç kültü içeren isim yerine, milli mücadele sembolü Sakarya ismi verilmiştir.

📍 Hekimhan - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Dumlu	Dumlu	Türkçe olan bu isim komisyonca aynen korunmuştur.
Mire	Beykent	Kürtçe "Mir" (bey) içeren isim yerine, doğrudan "Beykent" olarak Türkçeleştirilmiştir.
Basak	Başak	Sadece imla düzeltmesi yapılarak resmi yazı diline uyarlanmıştır.
Velyan	Sarıkız	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki efsanevi Sarıkız türbesine ithafen verilmiştir.

Malatya’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Fonetik Türkçeleştirme: Çırmıhti → Yeşilyurt, Efsus → Afşin gibi telaffuzu kolaylaştırma.
2. Coğrafi Uyum: Akçadağ, Gündüzbey, Suçatı gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
3. Milli ve Manevi Değerler: Türkoğlu, Gazi, Kahramanmaraş gibi Cumhuriyet değerleri ve milli mücadeleye atıf.
4. Tarihi Türk Boyları: Arguvan, Doğanşehir gibi Oğuz/Türkmen boylarını vurgulayan isimler.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Prof. Dr. Metin Tuncel, Türkiye Yer Adları Sözlüğü, 2001

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Elazığ Adı Değişen Köyler | Adıyaman Adı Değişen Köyler | Kahramanmaraş Adı Değişen Köyler | Sivas Adı Değişen Köyler