KINIKLAR, KINIK BOYU

 

Kınıklar: Oğuzların Bozok Kolundan Selçuklu HaKınıklar: Oğuzların Bozok Kolundan Selçuklu Hanedanını Çıkaran Türk Boyu

Kınık, Oğuzların Bozok kolundan ve 24 boydan biridir. Kaşgarlı Mahmud Divânu Lügati’t-Türk’te anlamını “her yerde aziz” olarak verir. Ongunu çakırdoğan kuşudur. Tarihteki en büyük şöhretleri, Büyük Selçuklu Devleti’ni kuran hanedan olmalarıdır. Bu nedenle “beylerbeyi boyu” diye anılırlar.

1. Köken ve Oğuz Teşkilatındaki Yeri

Oğuz Boy Sistemi: Oğuzlar 24 boya ayrılır. Bozoklar sağ kol, Üçoklar sol koldur. Kınık, Bozokların Günhan kolundandır. Savaşta ordunun sağ merkezinde yer alır, devlet yönetiminde önceliğe sahipti.

Adın Anlamı: Kaşgarlı’ya göre “kınık” = saygın, her yerde hürmet gören. Ebulgazi Bahadır Han ise “her yerde aziz” şeklinde açıklar. Bu itibar, Selçuklu öncesi dönemde de Kınık boyunun Oğuzlar içinde lider konumda olduğunu gösterir.

Damga: Kınık boyunun damgası “X” şeklindedir. Bu damga Anadolu’daki Kınık köylerinin mezar taşlarında ve halı motiflerinde görülür.

2. Siyasi Tarih: Selçuklu Devleti’nin Kuruluşu 1038-1308

Kınık boyunun dünya tarihine damgası, Selçuklu Devleti’ni kurmasıdır.

Dönem	Devlet	Kurucu/Hükümdar	Başkent	Önem
1038-1157	Büyük Selçuklu	Tuğrul Bey, Çağrı Bey	Nişabur, Rey, İsfahan	İran, Irak, Anadolu’yu fethetti. 1071 Malazgirt
1077-1308	Anadolu Selçuklu	Süleyman Şah, I. Alaeddin Keykubad	İznik, Konya	Anadolu’yu Türk yurdu yaptı
1092-1194	Kirman Selçuklu	Kavurd Bey	Kirman	İran’ın güneyi
1092-1118	Suriye Selçuklu	Tutuş	Şam, Halep	Haçlılara karşı savaştı

Tuğrul ve Çağrı Beyler: Kınık boyundan Selçuk Bey’in torunlarıdır. 1040 Dandanakan Savaşı’nda Gaznelileri yenerek Horasan’a hakim oldular. Tuğrul Bey 1055’te Bağdat’a girip Abbasi Halifesi’ni Büveyhî Şiî baskısından kurtardı. “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını aldı.

Malazgirt 1071: Sultan Alparslan, Kınık boyundandır. Zafer sonrası Anadolu’nun kapıları Oğuz boylarına açıldı. Kınıklar da Anadolu’ya giren ilk boylardan oldu.

Yıkılış: Büyük Selçuklu 1157’de Oğuz isyanlarıyla parçalandı. Anadolu Selçuklu 1308’de İlhanlı baskısıyla dağıldı. Böylece Kınık hanedanı siyasi hakimiyetini kaybetti.

3. Anadolu’ya Yerleşme: Beylikler Dönemi ve Sonrası

Selçuklu hanedanı bitse de Kınık oymakları Anadolu’da yaşamaya devam etti.

Beylikler Dönemi 1308-1515:

1. Dulkadiroğulları: Maraş-Elbistan hattına yerleşen Avşarların yanında Kınık oymakları da vardı. Tahrir defterlerinde “Kınık Cemaati” geçer.
2. Karamanoğulları: Konya-Karaman bölgesinde Kınık köyleri kurdular.
3. Ramazanoğulları: Çukurova’da Adana-Kozan arasında Kınık oymakları iskan edildi.

Osmanlı Dönemi: 16. yüzyıl tahrirlerinde 50’den fazla “Kınık” isimli köy kayıtlıdır. Genellikle “tımarlı sipahi” olarak orduya asker verdiler. Konar-göçerlikten erken çıktılar, bu yüzden “isyancı boy” olarak anılmazlar.

4. Günümüzde Kınık Yerleşimleri: Türkiye ve Türk Dünyası

Kınık boyu, siyasi gücü erken kaybettiği için Avşar veya Bayat kadar kalabalık değil. Ancak yer adları çok net iz bırakmış.

Türkiye’de Kınık İsimli Yerleşimler:

1. İlçe: İzmir-Kınık. Ege’deki en büyük Kınık yerleşimi.
2. İller: Bilecik, Konya, Ankara, Çankırı, Kastamonu, Çorum, Yozgat, Kayseri, Sivas, Maraş, Adana, Antalya’da onlarca Kınık köyü var.
3. Özellik: Kınık köyleri genelde verimli ovalara kuruludur. Bu, erken yerleşik hayata geçtiklerini gösterir.

Türk Dünyası:

• Türkmenistan: Salur ve Kınık boyları hâlâ aşiret olarak yaşar.
• İran: Horasan bölgesinde “Kınık” adlı köyler mevcut.
• Irak-Suriye: Telafer, Halep Türkmenleri içinde Kınık oymakları var.

5. Kültürel Miras ve Boyun Karakteri

Töre ve Karakter: Kınıklar Oğuz töresinde “bey, yönetici boy” olarak bilinir. Teşkilatçı, devlet kurucu özellikleri ağır basar. Bu yüzden Selçuklu gibi bir cihan devleti kurabildiler. Avşarların “asi”, Bayatların “şair” olduğu gibi, Kınıklar “devlet adamı” boy olarak temayüz etti.

Mimari Miras: Selçuklu camileri, medreseleri, kervansarayları Kınık hanedanının mirasıdır. Konya Alaeddin Cami, Sivas Gök Medrese, Divriği Ulu Cami Kınık estetiğini taşır.

Sözlü Kültür: Diğer boylara göre destan ve ağıtları azdır. Çünkü erken dönemde hanedan oldular, göçebe ağıt kültürü yerine saray edebiyatı gelişti. Farsça ve Arapça’yı devlet dili yaptılar, bu da öz kültürün zayıflamasına neden oldu.

Sık Sorulan Sorular

Kınıklar Türk mü?
Evet. Oğuzların Bozok kolundan bir Türk boyudur. Tüm İslami kaynaklar Türk olduğunda ittifak eder.

Selçuklular hangi boydan?
Kınık boyundandır. Selçuk Bey, Tuğrul Bey, Çağrı Bey, Alparslan, Melikşah hepsi Kınık boyuna mensuptur.

Kınıklar Alevi mi Sünni mi?
Selçuklu hanedanı Sünni-Hanefi idi. Nizamülmülk medreseleri ile Sünniliği resmileştirdiler. Anadolu’daki Kınık köylerinin de ekserisi Sünni’dir. Ancak az sayıda Alevi Kınık ocağı da vardır.

Bugün Kınıklar nerede yaşıyor?
Türkiye’de İzmir-Kınık ilçe merkez. Ayrıca 40’tan fazla ilde Kınık köyü var. Türkmenistan ve İran Horasan’da da varlıklarını sürdürüyorlar.

Sonuç

Kınık boyu, 24 Oğuz boyu içinde devlet kurma açısından en başarılı olanıdır. Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu gibi iki cihan devleti çıkardılar. Malazgirt ile Anadolu’yu Türklere açtılar. Siyasi hanedanlıkları 1308’de bitse de İzmir’den Kars’a kadar serpilmiş Kınık köyleri, 1000 yıllık mirası taşıyor.

Kaynakça

1. Kaşgarlı Mahmud. Divânu Lügati’t-Türk. TDK, 2015.
2. Reşîdüddîn Fazlullah. Câmiu’t-Tevârîh. TTK, 2013.
3. Köymen, M. A. Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi. TTK, 2000.
4. Sümer, F. Oğuzlar: Türkmenler. TDAV, 1992.
5. Halaçoğlu, Y. Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar. TTK, 2009.
6. İbn Bibi. El-Evamirü’l-Ala’iyye fi’l-Umuri’l-Ala’iyye. TTK, 1996.
7. Türkay, C. Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler. 1979.

 nedanını Çıkaran Türk BoyuKınıklar: Oğuzların Bozok Kolundan Selçuklu Hanedanını Çıkaran Türk Boyu