Karaevli Boyu Nedir? Oğuz Teşkilatındaki Yeri ve Kökeni

 

Karaevli boyu, Oğuz Kağan Destanı’na göre 24 Oğuz boyundan biridir. Oğuz teşkilatında Bozoklar koluna, Gün Han’ın soyuna mensuptur. Bu yüzden Kayı, Bayat ve Alkaevli boyları ile kardeş boydur. Ongunu yani kutsal hayvanı şahin/aksungur olup ülüşü “sağ karı yağrın” yani sağ kürek kemiğidir. 

Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti't-Türk eserinde Karaevli boyunu 22 Oğuz bölüğünün 12. sırasında “Kara Bölük” adıyla zikreder ve damgasının şeklini verir. 

Karaevli İsminin Anlamı ve Sembolik Dünyası

Reşîdüddîn Fazlullah Câmiü't-Tevârih’te boyun adını Karaivli > evli şeklinde yazar. “Karaevli” veya “Karabölük” kelimesi “evi, çadırı kara olan”, “kara çadırlı” anlamında kullanılmıştır. 

Boy adlarındaki “kara + ev” bileşimi, bozkır topluluklarında yerleşim biçimi, sosyal örgütlenme ve alt-oymak ayrımlarının adlandırmaya yansıdığına işaret eder. Karaevli tamgası dikey-yatay dengesiyle “çerçeve/kapı” hissi uyandırır. 

Tarihte Karaevli Boyu: Siyasi Rolü ve İzleri

Vekāyi‘nâmelerde ve diğer klasik eserlerde Karaevliler’in adı çok geçmez. Büyük beylikler kurmamış olsalar da Oğuz federasyonu içinde idari mevkileri vardı. Oğuz geleneklerine göre Bozoklar hâkim unsur, Üçoklar ona tâbiydi. 

XVI. yüzyıl tahrir defterlerinde Yeni İl’e bağlı Mûsâcalu oymağının obaları arasında 86 vergi nüfuslu bir Karaevli obası görülür. Aynı yüzyılda Ceyhun kıyısında, Hazar’a yakın bir yerde başka bir Karaevli oymağı bulunmaktaydı. 

 Anadolu’da Karaevli Yerleşimleri: Nerelerde Yaşadılar?

Karaevli boyu Anadolu’nun Türkleşmesinde rol oynadı. Selçuklu iskan politikası ile Anadolu’nun farklı bölgelerine yerleştirildiler. 

Tahrir defterlerine göre Karaevli adını taşıyan 7 köy tespit edilmiştir:

• Dördü Bolu sancağı Onikidivan kazasında
• İkisi Kastamonu dolaylarında 

Bu durum, Karaevli boyundan kalabalık bir kümenin bu bölgelere yerleştiğini gösterir. Bugün Türkiye’de değişik bölgelerde 10 kadar Karaevli adlı köy vardır. 

Günümüzde yarı göçebe hayatlarını henüz bırakmış Toroslar’daki Yörükler arasında Karaevli adlı bazı küçük oymaklara rastlanır. Ancak bunların asıl adlarının başka olduğu, Karaevli adını sonradan aldıkları tespit edilmiştir. 

 Diğer Bozok Boylarıyla İlişkisi

Karaevli boyu, Gün Han’dan dolayı Kayı, Bayat ve Alkaevli boyları ile akrabadır ve simgeleri ortaktır: aksungur/şahin. Kayı boyu Osmanlı, Çobanoğulları ve Candaroğulları’nı; Bayat boyu Dulkadiroğulları’nı kurarken, Karaevli boyu büyük hanedan kurmamış, daha çok oymak düzeyinde kalmıştır. 

Kaynakça

1. Kaşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk, XI. yüzyıl 
2. Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî, Câmiü't-Tevârih, XIV. yüzyıl başları 
3. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı
4. T.C. Kültür Bakanlığı, XVI. Yüzyıl Tahrir Defterleri 
5. Makaleler.com, "Oğuz Boyları ve Kökenleri"