HAKKARİ İLİ: İSMİ DEĞİŞEN İLÇE VE KÖYLER

Hakkâri’de 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Hakkâri ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Süryanice "Akkare" ve Kürtçe "Colemerg" olarak bilinen Hakkâri’nin adı nereden geliyor? Yüksekova, Şemdinli, Çukurca köylerinde hangi isimler değişti? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Hakkâri merkez, Yüksekova, Şemdinli, Çukurca, Derecik ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Hakkâri’de 1 il merkezi ve 70’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %85’i Süryanice, Kürtçe ve Ermenice kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesine, %15’i coğrafi özelliklere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Yüksekova ve Şemdinli ilçelerinde görülür.

📍 Hakkâri Merkez - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Kezevin / Kezwan	Ağaçdibi	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün ceviz/ağaçlık alanın dibinde kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Kervan	Akbulut	Tarihi İpek Yolu üzerindeki kervan yolu işlevi yerine, bölgedeki ak bulutlar ve yüksek rakım esas alınmıştır.
Qatuna / Katuna	Akçalı	Süryanice kökenli isim yerine, bölgedeki ak/çalılık araziye ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Cıllo / Cilo	Akkuş	Cilo Dağı eteklerinde olması ve bölgedeki kartal/doğan gibi ak kuşlara ithafen verilmiştir.
Bilêzan / Bilezan	Aksu	Köy içinden geçen berrak ve gür akışlı suya ithafen verilmiştir.
Minyanîş / Minyaniş	Aşağıderecik	Süryanice kökenli isim yerine, köyün aşağı kotta ve dere kenarında olması nedeniyle verilmiştir.
Xanîs / Hanis	Bağışlı	Kürtçe "evler" anlamındaki isim yerine, bağış ve hayır kültürüyle anılan bir isim seçilmiştir.
Aşut	Boybeyi	Süryanice kökenli isim yerine, bölgedeki tarihi aşiret beylerine atıfla Türkçeleştirilmiştir.
Betkar	Cevizdibi	Süryanice kökenli isim yerine, köydeki yoğun ceviz ağaçlarına ithafen verilmiştir.
Sêvê / Seve	Çaltıkoru	Kürtçe "elma" anlamındaki isim yerine, bölgedeki çalı ve koruluk alanlara ithafen verilmiştir.
Xanepak / Hanepak	Çanaklı	Kürtçe "temiz ev" anlamındaki isim yerine, bölgedeki çanak çömlek yapımına ithafen verilmiştir.
Çemî / Çemi	Çimenli	Kürtçe "dere/çay" anlamındaki isim yerine, köyün çimenlik ve yeşil alanlarına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Evranî / Evrani	Demirtaş	Köydeki sert ve demir içeren kayaç yapısına ithafen verilmiştir.
Orîte / Orite	Doğanyurt	Süryanice kökenli isim yerine, bölgedeki doğan kuşları ve yurt özelliği temel alınmıştır.
Sûni	Durankaya	Süryanice kökenli isim yerine, köyün kurulu olduğu sarp ve duran kaya yapısına ithafen verilmiştir.
Piyanîş / Piyaniş	Geçitli	Köyün stratejik dağ geçidi üzerinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Şmûnis / Şmunis	Işıklar	Süryanice kökenli isim yerine, köyün güneş alan ve aydınlık konumuna ithafen verilmiştir.
Elçiye	Kamışlı	Süryanice kökenli isim yerine, dere kenarındaki yoğun kamışlık alanlara ithafen verilmiştir.
Marunîs / Marunis	Kavaklı	Süryanice kökenli isim yerine, köydeki kavak ağaçlarının yoğunluğuna ithafen verilmiştir.
Şimêzan / Şimezan	Kaymaklı	Köydeki hayvancılık ve kaymak üretimi faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Dêz / Dez	Kırıkdağ	Kürtçe "kale/hisar" anlamındaki isim yerine, bölgedeki kırık ve sarp dağ yapısına ithafen verilmiştir.
Kodşanîs / Kodşanis	Konak	Köyün tarihi kervan yolu üzerinde konaklama noktası olması özelliğiyle Türkçeleştirilmiştir.
Berçelan	Otlu	Ünlü Berçelan Yaylası'na yakın olması ve otlak alanların bolluğu nedeniyle verilmiştir.
Kotranîs / Kotranis	Ördekli	Köydeki gölet ve sulak alanda yaşayan ördek popülasyonuna ithafen verilmiştir.
Zerîl / Zeril	Sarıtaş	Kürtçe "sarı" anlamındaki isim yerine, bölgedeki sarı renkli kayaç yapısına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Kelêtan / Keletan	Taşbaşı	Kürtçe "kale" anlamındaki isim yerine, köyün taşlık bir tepenin başında kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Elîkân / Elikan	Yongalı	Kürtçe kökenli isim yerine, köydeki yonca tarımı ve hayvancılığa ithafen verilmiştir.

📍 Yüksekova - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Alekanan	Adaklı	Aşiret adı çağrıştıran isim yerine, adak ve kurban kültürüyle anılan Türkçe isim seçilmiştir.
Kertinis	Akçalı	Kürtçe kökenli isim yerine, bölgedeki ak/çalılık arazi yapısına ithafen verilmiştir.
Heleis	Akocak	Süryanice kökenli isim yerine, bölgedeki ak taşlı ocak ve yapılara ithafen verilmiştir.
Tatı	Alatlı	Köydeki geleneksel el sanatları ve alet yapımına ithafen verilmiştir.
Elver	Altınoluk	Köydeki berrak ve altın gibi parlayan su oluklarına ithafen verilmiştir.
Metolanis	Armutdüzü	Köydeki armut bahçeleri ve düz araziye ithafen verilmiştir.
Tiloran-ı Süfla	Aşağıuluyol	Arapça "aşağı" ve Kürtçe yer adı yerine, köyün ana yolun aşağısında bulunması nedeniyle verilmiştir.
Peranis	Bağdaş	Köydeki bağcılık faaliyetleri ve yerleşimlerin dağınık değil "bağdaş" kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Dara	Beşbulak	Köy sınırları içinden çıkan beş adet büyük su kaynağı/pınar gözü nedeniyle verilmiştir.
Gevirkan	Bostancı	Aşiret adı çağrıştıran isim yerine, köydeki sebze-meyve bostanlarına ithafen verilmiştir.
Gagewran	Bulaklı	Kürtçe kökenli isim yerine, köydeki su pınarları ve bulaklara ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Zêvkan / Zevkan	Büyükçiftlik	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün geniş araziye sahip büyük çiftlik yapısına ithafen verilmiştir.
Oramar	Dağlıca	Süryanice kökenli tarihi "Oramar" adı yerine, köyün dağlık ve sarp coğrafi konumuna ithafen verilmiştir.
Memkava	Değerli	Kürtçe kökenli isim yerine, milli ve manevi değerleri yansıtan "Değerli" adı seçilmiştir.
Şahgilor	Dilekli	Köydeki dilek/adak yeri ve türbeye ithafen verilmiştir.
Bajirge	Esendere	Kürtçe kökenli isim yerine, İran sınırındaki tarihi "Esendere" gümrük kapısına ithafen verilmiştir.
Befircan	Göründü	Köyün yüksek ve uzak mesafeden görünebilir konumda olması nedeniyle verilmiştir.
Sekran	Güllüce	Köydeki gül bahçeleri ve gül üretimine ithafen verilmiştir.
Sîno / Sino	Güngör	Süryanice kökenli isim yerine, güneşin bol olduğu ve aydınlık coğrafyaya ithafen verilmiştir.
Xalanî / Halani	İnanlı	Kürtçe kökenli isim yerine, milli ve manevi değerleri yansıtan "İnanlı" adı seçilmiştir.
Sinava	Kamışlı	Köydeki sulak alanda yetişen yoğun kamışlık alanlara ithafen verilmiştir.
Befircan	Karlı	Yüksek rakımda olması ve kışın yoğun kar yağışı alması nedeniyle verilmiştir.
Tiloran	Kazan	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün çanak şeklindeki vadi yapısına ithafen verilmiştir.
Pişkasr	Köşkönü	Köydeki tarihi köşk yapısının önünde kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Hirmin	Onbaşılar	Köyün askeri bölgeye yakın olması ve onbaşı rütbesine ithafen verilmiştir.
Şakitan	Suüstü	Köyün dere/akarsu üzerine kurulmuş köprü yapısına ithafen verilmiştir.
Zêvkan	Yeniışık	Kürtçe kökenli isim yerine, köye yeni elektrik/ışık gelmesine ithafen verilmiştir.
Şitazin	Yeşiltaş	Köydeki yeşil renkli taş/kayaç yapısına ithafen verilmiştir.
Sînava	Yürekli	Köy halkının cesur ve yürekli yapısına ithafen milli bir isim verilmiştir.

📍 Şemdinli - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Bezele	Aktütün	Köydeki beyaz duman/tütün ve sınır karakoluna ithafen verilmiştir.
Helane	Alan	Kürtçe kökenli isim sadeleştirilerek Türkçe "Alan" şeklinde tescillenmiştir.
Şapatan	Altınsu	Köydeki altın sarısı renkte akan berrak suya ithafen verilmiştir.
Katuna-i Süfla	Aşağıkayalar	Arapça "aşağı" anlamındaki "Süfla" ve kayalık arazi yapısı birleştirilmiştir.
Nehri	Bağlar	Nakşibendi şeyhlerinin merkezi "Nehri" adı yerine, bölgedeki üzüm bağlarına ithafen değiştirilmiştir.
Bedevi	Beyyurdu	Arapça "göçebe" anlamındaki isim yerine, tarihi "bey yurdu" olmasına ithafen değiştirilmiştir.
Mezrê / Mezre	Boğazköy	Kürtçe "mezra" anlamındaki isim yerine, köyün dar bir boğaz içinde kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Garkane	Bozyaka	Köyün boz/kır renkli yamaç eteğinde kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Dêman / Deman	Çatalca	Köyün iki dere yatağının çatal yaptığı noktada kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Surûnis	Dereyanı	Süryanice kökenli isim yerine, köyün dere kenarında kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Mûsaka / Musaka	Gelişen	Süryanice kökenli isim yerine, köyün sürekli gelişen ve büyüyen yapısına ithafen verilmiştir.
Bezeno	Kuruçay	Köyün içinden geçen derenin yazın kuruması özelliğine ithafen verilmiştir.
Besosin	Ortaklar	Süryanice kökenli isim yerine, köy halkının ortaklaşa tarım yapma kültürüne ithafen verilmiştir.
Garîs / Garis	Tekeli	Köyün tek bir sülale/aile tarafından kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Betkar	Uğuraçan	Süryanice kökenli isim yerine, köye uğur ve bereket getireceği temennisiyle verilmiştir.
Zêvkan	Yayla	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün yazlık yayla olarak kullanılmasına ithafen sadeleştirilmiştir.
Nêrkola / Nerkola	Yufkalı	Köydeki geleneksel yufka ekmeği yapım kültürüne ithafen verilmiştir.

📍 Çukurca - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Serê Sêvê / Seresîve	Akkaya	Kürtçe "Elma Başı" anlamındaki isim yerine, bölgedeki beyaz/ak renkli kayalık yapıya ithafen verilmiştir.
Gûzê / Guze	Cevizli	Köydeki yoğun ceviz ağaçlarına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Ertûş / Ertuş	Çağlayan	Köydeki şelale ve çağlayana ithafen Kaydol: Kayıtlar (Atom) 📍 ADI DEĞİŞTİRİLEN İL, İLÇE VE BELDELER 12.211 Yer Adı Değişti. 16.02.1959 tarih ve 7267 sayılı Kanun ile Köy, Bucak ve Beldelerin adları değiştirildi. TAM LİSTEYİ GÖR → Son Güncelleme: Bitlis Eklendi ✍ Köşe Yazısı Tarih DEDE'DEN YAZILAR Faşizm: Tarihsel Kökenleri, Teorik Temelleri ve Toplumsal Etkileri YAZARIN TÜM YAZILARI ✍ Köşe Yazısı Mehmet ŞEMSOĞLU OSMANLIDAN CUMHURİYETE MASONLUĞUN GELİŞİMİ YAZARIN TÜM YAZILARI Nûreddin Mahmud Zengî ve Selâhaddîn Eyyûbî: 12. Yüzyılda Türk-İslam Dünyasının Önemli Siyasi ve Askerî İttifakı . Kürtler Ve Hristiyanlık Hakkında Bir Araştırma . Kürtler Ve Babailik-Bahailik Hakkında Bir İnceleme . Orta Asya Medeniyetin Beşiği mi? Aryan Teorisi ve Türk Tarih Tezi . Caferîlik Nedir?: On İki İmam Şiîliği’nin Fıkıh Mezhebi – Tarih, İmamet ve Hukuk . Ehl-i Hak / Ali İlâhîler: Sultan Sahak’tan Günümüze Yaresanilik (Yaresani) . Alevilik Nedir? – Tarih, İnanç, Erkân ve Modern Dönem Üzerine Araştırma . Kürt Yahudileri: Tarih, Köken, Dönüşümler ve Günümüzdeki Durum . Balkan Slav Goranileri ile Kürt Gorani (Gurani) Kürtleri Arasında Bağ Var mı? . Osmanlı Devletinin Kuruluşunda Kürtlerin Rolü İran Türkleri ve Türk-İran Tarihsel İlişkileri: Akademik Bir Değerlendirme → İskit Kurganlarından Sabir Akınlarına: Azerbaycan’ın Türkleşme Sürecine Dair Eskiçağ Bulguları Gılgamış Destanı: İnsanlığın İlk Büyük Edebiyat Eseri ve Ölümle Mücadelesi → Translate Bu Blogda Ara UYARI: Küfür, hakaret, tehdit, Herhangi bir Örgüt Propagandası ve kişisel veri paylaşmayın Ad E-posta * Mesaj * Toplam Sayfa Görüntüleme Sayısı SİTEMİZİ PAYLAŞIN Paylaş: Tüm Hakları butun-asiretler.blogspot.com'a aittir. İzinsiz ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz. Blogger tarafından desteklenmektedir.