ERZİNCAN İLİ:İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Erzincan’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Erzincan ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Urartu ve Medler döneminden beri “Eriza / Erez” olarak bilinen şehir nasıl Erzincan oldu? Mans neden Çayırlı, Eğin neden Kemaliye, Karakulak neden Otlukbeli oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Erzincan merkez, Tercan, Kemah, Refahiye, Üzümlü ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Erzincan’da 1 il merkezi, 8 ilçe merkezi ve 100’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %65’i Ermenice/Rumca kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesine, %25’i coğrafi özelliklere, %10’u milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Tercan ve Kemah ilçelerinde görülür. “Eğin → Kemaliye” gibi bazı değişimler Cumhuriyet’in kurucusuna ithafendir.

🗺 Erzincan - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Güncel İlçe Adı	Değiştirilen Eski Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Erzincan (Merkez)	Eriza / Erez / Erzengan	Urartu döneminde "Eriza", Ermeni kaynaklarında "Erez", Selçuklu döneminde "Erzengan" olarak geçen isim, Cumhuriyet döneminde fonetik olarak sadeleştirilip "Erzincan" şeklinde tescillenmiştir.
Çayırlı	Mans	Ermenice "Mants" kelimesinden gelen eski isim yerine, ilçenin geniş ve verimli çayırlara/otlaklara sahip coğrafi yapısına ithafen "Çayırlı" adı verilmiştir.
İliç	Pingan	Ermenice kökenli "Pingan" adı yerine, bölgedeki tarihi Türkmen yerleşimlerinin adı olan "İliç" tercih edilmiştir.
Kemaliye	Eğin	Ermenice "Akn" kelimesinden gelen "Eğin" ismi, 1922 yılında TBMM kararıyla Mustafa Kemal Atatürk’e ithafen "Kemaliye" olarak değiştirilmiştir.
Otlukbeli	Kar Kulak / Karakulak	Eski Türkçe "Kar Kulak" yani "Karlı Tepe/Kulak" anlamındaki isim, bölgedeki geniş otlaklara ve yaylalara atıfla "Otlukbeli" olarak Türkçeleştirilmiştir.

📍 Erzincan Merkez - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Ekrek	Geçit	Ermenice kökenli isim yerine, köyün vadiler arası ulaşımı sağlayan geçit yolu üzerinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Hancıgâz	Akyazı	Tarihi kervan yollarındaki "hancı" işlevi yerine, bölgedeki geniş ve beyaz ovalara ithafen coğrafi isim seçilmiştir.
Brastikçatalarmut	Brastikçatalarmut (Korundu)	Birleşik ve çok uzun isim yapısı nedeniyle istisnai olarak korunmuş, yerel halk ağzı resmiyete geçmiştir.
Mırgıkbülbüllü / Pınarönü	Pınarönü	Ermenice "Mırgık" kelimesi yerine, köyün su kaynaklarının/pınarların önünde kurulmuş olması özelliğiyle Türkçeleştirilmiştir.
Sipikör	Çatalören	Ermenice "kutsal kör" anlamına gelen yer adı yerine, arazinin derelerle bölünmüş/çatal yapıdaki ören yerlerine ithafen verilmiştir.
Vank	Işıkpınar	Ermenice "manastır" anlamına gelen "Vank" kelimesi yerine, köydeki berrak su pınarları ve aydınlık coğrafyaya ithafen değiştirilmiştir.
Keleriç	Yanıbaşı	Ermenice kökenli isim yerine, köyün ana yolun ve Erzincan Ovası'nın yanı başında bulunması özelliğiyle değiştirilmiştir.

📍 Tercan - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Pekeriç	Çadırkaya	Ermenice kökenli isim yerine, köyün kurulu olduğu çadır biçimli kaya ve dağ yapısına ithafen verilmiştir.
Koms	Yollarüstü	Ermenice kökenli isim yerine, köyün stratejik yol ağlarının üzerinde, yüksek bir noktada bulunması nedeniyle verilmiştir.
Pun	Elmalı	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki yoğun elma bahçeleri ve meyvecilik faaliyetlerine ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Mamahatun	Tercan	Selçuklu döneminden kalma "Mamahatun Kervansarayı" adından gelen isim, ilçe merkeziyle bütünleşerek "Tercan" olarak kalıcılaştırılmıştır.
Vartik	Beşgöze	Ermenice kökenli isim yerine, köy sınırları içerisinden çıkan beş adet büyük su kaynağı/pınar gözü nedeniyle verilmiştir.
Xaçik	Haçik mevki / Kırıklar	Ermenice "haç" anlamına gelen "Xaçik" kelimesi yerine, bölgedeki engebeli ve kırık arazi yapısına ithafen "Kırıklar" adı verilmiştir.

📍 Kemah - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Gazabozkurt / Alpköy	Alpköy	Eski "Gazi Bozkurt" ismi sadeleştirilerek, Türk mitolojisindeki "Alp" yani kahraman vurgusu korunmuştur.
Hadır	Eriç	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki erik ağaçları ve meyveciliğe ithafen "Eriç" adı verilmiştir.
Sürmelice	Doğanbeyli	Eski isim yerine, bölgedeki yırtıcı kuşlara (doğan) ve "beyli" yani beylik/tarihi yönetici yapısına ithafen değiştirilmiştir.
Müşekrek	Olukpınar	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki oluklu tarihi çeşme ve su pınarlarına ithafen verilmiştir.
Kömür	Gediktepe	Eski "Kömür" adı yerine, köyün kurulu olduğu coğrafi geçit (gedik) ve tepe yapısına ithafen değiştirilmiştir.

📍 Refahiye - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Gezge	Akarsu	Ermenice kökenli isim yerine, köyün içinden geçen berrak ve sürekli akan dereye ithafen verilmiştir.
Zevker	Çatköy	Ermenice kökenli isim yerine, köyün yolların çatallandığı/ayrıldığı noktada kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Melikşerif	Yukarıyeniköy	İnanç ve kişi kültü (Melik) çağrıştıran isim yerine, köyün yüksek rakımda ve yeni kurulan yerleşim olması özelliğiyle değiştirilmiştir.
Cengerli	Cengizler	Eski isim fonetik olarak düzeltilerek, "Cengiz" yani savaşçı/tarihi Türk ismine benzetilerek Türkçeleştirilmiştir.
Xaraba	Örenönü	Ermenice "harabe/virane" anlamına gelen "Xaraba" yerine, köyün eski yerleşim kalıntılarının (ören) önünde bulunması nedeniyle verilmiştir.

📍 Üzümlü - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Cimin	Üzümlü	Ermenice kökenli "Cimin" adı yerine, bölgedeki yoğun üzüm bağcılığı ve meyveciliğe ithafen "Üzümlü" adı verilmiştir.
Seberi	Bayırbağ	Ermenice kökenli isim yerine, köyün yamaç/bayır üzerinde kurulu olması ve bağcılığa uygun yapısı nedeniyle verilmiştir.
Piyenk	Çayıryolu	Ermenice kökenli isim yerine, köyün çevresindeki gür çayırlıklar ve bu çayırların arasından geçen yollar temel alınmıştır.

Erzincan’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Ermenice/Rumca İsimlerin Türkçeleştirilmesi: Erez, Eğin, Mans, Zevker gibi fonetik olarak uymayan isimlerin değiştirilmesi.
2. Coğrafi Uyum: Çayırlı, Otlukbeli, Geçit, Çatalören gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
3. Milli ve Manevi Değerler: Kemaliye (Atatürk’e ithafen), Alp, Doğanbeyli gibi milli sembollere atıf.
4. Ekonomik Faaliyet: Üzümlü, Elmalı, Akarsu gibi bölgenin geçim kaynağını yansıtan isimler.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu, Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar, 2009

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Tunceli Adı Değişen Köyler | Gümüşhane Adı Değişen Köyler | Erzurum Adı Değişen Köyler | Sivas Adı Değişen Köyler