ERETNA BEYLİĞİ

Eretna Beyliği (1335-1381) Üzerine Akademik İnceleme

Giriş

Eretna Beyliği, Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılışından sonra ortaya çıkan klasik Türkmen beyliklerinden farklı bir yapıya sahiptir. İlhanlıların Anadolu’daki hâkimiyetinin zayıflamasıyla ortaya çıkan bu beylik, Uygur Türkleri kökenli Alaeddin Eretna Bey tarafından kurulmuştur. Her ne kadar Anadolu beylikleri arasında zikredilmese de, Osmanlı tarihini yakından ilgilendirdiği için tarih derslerinde Anadolu beylikleriyle birlikte ele alınmaktadır.

Kuruluş Süreci

• Kurucu: Alaeddin Eretna Bey, İlhanlıların Anadolu valisi Emir Çobanoğlu Demirtaş’ın Mısır’a kaçması üzerine 1335’te Anadolu valiliğine vekil tayin edilmiştir.
• Moğollarla İlişkiler: Eretna Bey, İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’a sadık kalmış, onun ölümünden sonra çıkan taht kavgalarında kurnaz bir siyaset izleyerek Anadolu’daki otoritesini korumuştur.
• Hükümdarlık İlanı: 1343’te Demirtaş’ın oğlu Küçük Şeyh Hasan’ın gönderdiği birlikleri mağlup ederek bağımsızlığını ilan etmiştir.

Siyasi ve Coğrafi Genişleme

• Beyliğin sınırları Erzurum, Tokat, Sivas, Amasya, Kayseri, Ankara ve Aksaray bölgelerini kapsamıştır.
• Anadolu halkı, Moğol baskısından sonra Eretna Bey’in adaletli tutumundan etkilenmiş ve ona “Köse Peygamber” lakabını vermiştir. Bu lakap, onun halk nezdindeki itibarı ve adaletli yönetimini yansıtmaktadır.

Eretna Bey’in Ölümü ve Sonrası

• 1352: Eretna Bey’in vefatı üzerine yerine önce oğlu, ardından torunu geçmiştir. Ancak bu yeni hükümdarlar, Eretna Bey kadar güçlü ve kurnaz bir siyaset izleyememiştir.
• Valiler ve yerel beyler nüfuzlarını artırmış, merkezi otorite giderek zayıflamıştır.

Beyliğin Çöküşü

• 1380: Eretna Bey’in torunu Ali Bey’in ölümü üzerine yedi yaşındaki oğlu tahta çıkmıştır.
• Kadı Burhaneddin: Küçük hükümdarın vasisi olan Kadı Burhaneddin, kısa sürede yönetimi ele geçirmiştir.
• 1381: Kadı Burhaneddin, Eretna Beyliği’nin en nüfuzlu şahsiyetlerinden Hacı Şahgeldi’yi öldürerek beyliğe son vermiş ve kendi hükümdarlığını ilan etmiştir.

Değerlendirme

Eretna Beyliği, Anadolu’da İlhanlı hâkimiyetinin çözülme sürecinde ortaya çıkmış, Türkmen beyliklerinden farklı olarak Uygur kökenli bir lider tarafından kurulmuştur. Eretna Bey’in adaletli yönetimi halk arasında büyük bir saygı uyandırmış, ancak halefleri bu otoriteyi sürdürememiştir. Beyliğin yıkılışı, Anadolu’da Kadı Burhaneddin Devleti’nin ortaya çıkışına zemin hazırlamıştır.

Kaynakça

1. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.
2. Sümer, Faruk. Oğuzlar (Türkmenler). İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1992.
3. Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1993.
4. Vikipedi. “Eretna Beyliği.”
5. İbn Bibi, El-Evâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye.
6. Cahen, Claude. Pre-Ottoman Turkey: A General Survey of the Material and Spiritual Culture and History c.1071-1330. London: Sidgwick & Jackson, 1968

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.