ELAZIĞ İLİ: İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Elazığ’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1937 yılında Atatürk’ün “Elazık” adını verdiği Elazığ’da, 1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, “Mamûretü'l-Azîz” nasıl Elazığ oldu? Ergani Madeni neden Maden, Şiro neden Sivrice oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Elazığ merkez, Maden, Sivrice, Ağın, Palu, Keban, Baskil, Karakoçan ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Elazığ’da 1 il merkezi, 8 ilçe merkezi ve 50’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %60’ı coğrafi-ekonomik özelliklere, %25’i fonetik uyuma, %15’i milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Maden ve Palu ilçelerinde görülür. “Maden” gibi bazı ekonomik isimler korunmuştur.

🗺 Elazığ - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Elaziz / Mamûretü'l-Azîz	Elazığ	Sultan Abdülaziz'in adına ithafen kurulan şehre, 1937 yılında Atatürk'ün ziyareti sırasında "bolluk, bereket ve azık ili" anlamına gelen "Elazık" adı verilmiş, resmi yazı dilinde zamanla "Elazığ"a dönüştürülerek tescillenmiştir.
Ergani Madeni	Maden	Bölgede tarih boyunca çok zengin bakır yataklarının bulunması ve en önemli geçim kaynağının madencilik olması sebebiyle, idari merkez adı sadeleştirilerek "Maden" olarak tescil edilmiştir.
Şiro	Sivrice	Hazar Gölü kıyısında kurulu olan ilçeye, göl çevresindeki coğrafi tepelerin ve dağ yapılarının dik/sivri hatlara sahip olması nedeniyle bu isim verilmiştir.
Karaçor	Ağın	Türkçe olmayan idari merkez adı yerine, bölgedeki eski Türk boylarının/yerleşimlerinin adı olan ve "ak/temiz yer" anlamına gelen "Ağın" ismi tercih edilmiştir.

📍 Elazığ - Merkez ve İlçe Köyleri İsim Değişim Tablosu

İlçe / Bölge	Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Merkez	Huri	Gözebaşı	Ermenice kökenli "Huri" adı yerine, köyün su kaynaklarının ve su gözelerinin (pınarlarının) başında bulunması özelliğinden dolayı verilmiştir.
Merkez	Hoğu	Yurtbaşı	Tarihi Ermenice yer adının yerine, Türk yerleşim kültürünü ve sahiplenmeyi vurgulamak amacıyla "Yurtbaşı" adı komisyonca uygun görülmüştür.
Merkez	Sursürü	Sursürü (Mahalle)	Eski tarımsal kültürde hayvan sürülerinin yoğun olarak toplandığı yer anlamındaki halk ağzı ifadesi Türkçeleştirilerek korunmuş, mahalle statüsüne geçmiştir.
Merkez	Şeyhhacı	Sarıyakup	İnanç, tarikat ve kişi kültü (Şeyh) çağrıştıran isimlerin değiştirilmesi politikası doğrultusunda coğrafi ve kabul görmüş yeni bir isimle değiştirilmiştir.
Merkez	Morenik	Çatalçeşme	Ermenice fonetiğe sahip eski adı yerine, köy meydanında bulunan çatal/çift akarlı tarihi çeşmeden dolayı bu coğrafi ad verilmiştir.
Merkez	Kesrik	Kızılay	Ermenice "küçük kesik/parça" anlamına gelen yer adı değiştirilerek, Cumhuriyet dönemi kurumlarına veya milli sembollere ithafen yenilenmiştir.
Merkez	İğriki	Doğukent	Türkçe fonetiğe uymayan yabancı kökenli isim yerine, Elazığ'ın doğu genişleme yönünde yer alması sebebiyle verilmiştir.
Palu	Ohi	Arıcak	Eski nehir/dere havzası adı olan Ohi yerine, bölgedeki yoğun arıcılık faaliyetlerine ve bitki örtüsünün zenginliğine ithafen bu isim seçilmiştir.
Keban	Birvan	Örenkaya	Köyün etrafını saran kayalık ve engebeli coğrafi yapının yanı sıra eski yerleşim kalıntılarını (ören) ifade etmek için bu isim verilmiştir.
Baskil	Haroğlu	Sarıtaş	Bölgedeki dağlık arazide öne çıkan sarı renkli kalker ve kayaç yapısından dolayı coğrafi özellik temel alınarak Türkçeleştirilmiştir.
Maden	Resulan	Gezin	Kürtçe/Arapça kökenli aşiret veya kişi adını andıran "Resulan" yerine, Hazar Gölü kıyısındaki mesire ve dinlenme yeri/gezinti alanı özelliğinden dolayı bu isim verilmiştir.
Karakoçan	Kiğı Karakoçan	Karakoçan	Bölgede hakim olan Karakoçanlı aşiretinin ve beslenen koyun/koç türlerinin renginden mülhem olan isim netleştirilerek ilçe merkezine kalıcı ad olmuştur.

Elazığ’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Coğrafi ve Ekonomik Uyum: Maden, Sivrice, Gözebaşı, Çatalçeşme gibi yerin fiziki ve ekonomik yapısını anlatan isimler.
2. Milli ve Tarihi Değerler: Elazığ, Yurtbaşı, Kızılay gibi Cumhuriyet değerleri ve Türk tarihine atıf yapan isimler.
3. Fonetik Türkçeleştirme: Mamûretü'l-Azîz → Elazığ, Hoğu → Yurtbaşı gibi telaffuzu kolaylaştırma.
4. Tarımsal Faaliyet: Sütlüce, Arıcak, Yoncalı gibi bölgenin geçim kaynağını yansıtan isimler.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• İshak Sunguroğlu, Harput Yollarında, Cilt 1-2, 1958

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Tunceli Adı Değişen Köyler | Bingöl Adı Değişen Köyler | Diyarbakır Adı Değişen Köyler | Malatya Adı Değişen Köyler