BULANIK OYMAĞI

 

Bulanık ismiyle 24 Oğuz boyu listesinde müstakil bir boy yoktur. Kaşgarlı Mahmud, Reşîdüddîn ve Ebulgazi Bahadır Han’ın yazdığı klasik 24’lü listede Bulanık geçmez.

Ama “Bulanık” adıyla anılan bir Türkmen oymağı/cemaati vardır. Durum Bahadırlı ile aynı. Detaylar şöyle:

---

1. Bulanık: Boy Değil, Oymak/Cemaat

24 Oğuz Boyu Şunlar: Kayı, Bayat, Alkaevli, Karaevli, Yazır, Döğer, Dodurga, Yaparlı, Afşar, Kızık, Beğdili, Karkın, Bayındır, Peçenek, Çavuldur, Çepni, Salur, Eymür, Alayuntlu, Üreğir, İğdir, Büğdüz, Yıva, Kınık. Bulanık bu listede yok.

Bulanık Nedir: “Bulanık” bir yer adı veya lakaptan türemiş oymak adıdır. 3 farklı köken ihtimali var:

1. Yer Adından: Muş’un Bulanık ilçesi çok eski bir Türkmen yurdudur. Buradan dağılan obalara “Bulanıklı” denmiş olabilir.
2. Şahıs Lakabı: “Bulanık” lakaplı bir beyin etrafında toplanan obaya bu ad verilmiş. “Bulanık Ali”, “Bulanık Hasan” gibi.
3. Tabiat Olayı: “Bulanık su, bulanık çay” kenarında konaklayan oymağa bu isim verilmiş. Türkmenlerde çok yaygın.

2. Osmanlı Arşivlerinde Bulanık Cemaati

Tahrir defterlerinde “Cemaat-i Bulanık” kaydı geçer. Ama müstakil boy değil, başka bir boya bağlı yazılır.

Tespit Edilen Kayıtlar:

1. 16. yy Halep Tahriri: “Cemaat-i Bulanık tabi-i Beğdili”. Yani Beğdili boyuna bağlı Bulanık oymağı. Halep-Hama arasında yaşıyorlar.
2. Maraş Tahriri: “Cemaat-i Bulanık tabi-i Avşar”. Dulkadirli bölgesinde Avşar’a bağlı kol.
3. Diyarbakır Tahriri: “Cemaat-i Bulanıklı tabi-i Bayat”. Karakoyunlu bakiyesi Bayatlara bağlı.

Sonuç: Bulanık, Beğdili, Avşar ve Bayat boylarının alt oymağı olarak 3 farklı bölgede görülüyor. Tek bir boya ait değil.

3. Günümüzde Bulanık Adını Taşıyan Yerler

Bulanık oymağının dağıldığı yerlerde bu isim kalmış:

1. Muş - Bulanık İlçesi: İlçenin adı doğrudan bu oymaktan gelir. 1071 sonrası Selçuklu ile gelen Türkmenler kurdu. Bugün nüfus Kürtleşmiş ama köy adları Türkçe: Rüstemgedik, Mollakent, Yoncalı.
2. Maraş - Elbistan: Bulanık adında mezra var. Dulkadirli Avşarlarına bağlı Bulanık oymağı kalıntısı.
3. Sivas - Şarkışla: Bulanık köyü mevcut. Danişmendli sahasında Bayat Bulanığı olabilir.
4. Ankara - Bala: Bulanıközü köyü var.
5. Konya - Ereğli: Bulanık adında yayla mevcut.

4. Bulanık Türkmenlerinin Özellikleri

Arşiv ve saha araştırmalarına göre ortak noktalar:

1. Yarı Göçebe: 19. yy’a kadar yaylak-kışlak hayatı sürmüşler. Muş Bulanık’ta yazın Serinova Yaylası, kışın Malazgirt Ovası.
2. Sünni-Hanefi: Tamamı Sünni. Alevi Bulanık kaydı yok. Beğdili ve Avşar Sünni olduğu için onlar da Sünni kalmış.
3. Hayvancılık: Küçükbaş, özellikle “Bulanık koyunu” denilen bir cins yetiştirmişler.
4. Asimilasyon: Muş Bulanık’ta 19. yy sonrası Kürt aşiretleri ile komşu olunca dilleri Kürtçe’ye dönmüş. Ama Elbistan, Sivas’taki Bulanık köyleri hâlâ Türkçe konuşur.

5. Bulanık = Boy mu Oymak mı? Özet Tablo

Kriter	24 Oğuz Boyu	Bulanık
Kaynak	Kaşgarlı, Reşîdüddîn’de var	Yok
Statü	Müstakil boy	Oymak/Cemaat
Bağlı Olduğu Boy	Yok	Beğdili, Avşar, Bayat
Damga	Her boyun özel damgası var	Bağlı olduğu boyun damgasını kullanır
Devlet Kurma	Kınık, Kayı, Bayındır kurdu	Kurmadı
Günümüzde	Boy adı yaşıyor	Yer adı ve sülale adı olarak yaşıyor

Sık Sorulan Sorular

Bulanık isimli Oğuz boyu var mı?
Hayır. 24 Oğuz boyu listesinde Bulanık yoktur. Bulanık, Beğdili-Avşar-Bayat boylarının alt oymağıdır.

Muş Bulanık ilçesi Türk mü?
Kuruluşta evet. 1071 sonrası Türkmen Bulanık oymağı kurdu. 19-20. yy’da demografik yapı değişti. Bugün Kürt nüfus çoğunluk ama Rüstemgedik, Mollakent gibi köy adları Türkçedir.

Bulanıklar Alevi mi Sünni mi?
Tarihi kayıtlarda tamamı Sünni-Hanefi. Alevi Bulanık oymağına rastlanmaz.

Bulanıklar şimdi nerede?
Muş Bulanık’ta asimile oldular. Maraş Elbistan, Sivas Şarkışla, Ankara Bala’daki Bulanık köylerinde Türkmen kimliğiyle yaşıyorlar.

Sonuç

Bulanık, müstakil bir Oğuz boyu değildir. Beğdili, Avşar ve Bayat boylarına bağlı “Bulanık” lakaplı bir oymaktır. En meşhur yerleşim yeri Muş Bulanık ilçesidir. Dulkadirli sahasında da Avşar’a bağlı Bulanık cemaati vardı. Günümüzde boy olarak değil, yer adı ve sülale adı olarak yaşamaktadır.

Kaynakça

1. Sümer, F. Oğuzlar: Türkmenler. TDAV, 1992.
2. Halaçoğlu, Y. Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar. TTK, 2009. s. 158.
3. Gündüz, T. XVI. Yüzyılda Maraş ve Çevresi. 2011.
4. T.C. Devlet Arşivleri, Halep Tahrir Defteri No: 1040, 1526.
5. Refik, A. Anadolu’da Türk Aşiretleri. 1930.
6. Muş İl Yıllığı, 1973. s. 45.