BAHADIRLI OYMAĞI

 

Bahadırlı Boyu: Maraş-Elbistan Bölgesinde Yaşayan Oğuz Boyu

Bahadırlı, Oğuzların 24 boyundan biri değildir. Klasik Kaşgarlı Mahmud ve Reşîdüddîn listelerinde “Bahadırlı” adıyla müstakil bir boy yoktur. Bahadırlı, 24 Oğuz boyunun alt kolları olan “oymak, cemaat, oba” statüsünde bir Türkmen topluluğudur.

Maraş bölgesindeki Bahadırlılar, büyük oranda Dulkadiroğulları Beyliği döneminden kalan Avşar ve Beydili boylarına bağlı bir oymaktır.

1. Bahadırlı Adı ve Kökeni: Boy mu, Oymak mı?

Oğuz Boy Sistemi: 24 ana boy vardır: Kayı, Bayat, Avşar, Kınık, Bayındır, Kızık, Yıva vs. Bu boylar yüzlerce “oymak” ve “cemaat”e ayrılır. Oymaklar genelde bir beyin, kahramanın veya bölgenin adıyla anılır.

“Bahadırlı” Etimolojisi: “Bahadır” = yiğit, cesur, kahraman demek. “-lı” eki aidiyet bildirir. Yani “Bahadır’a bağlı olanlar, Bahadır’ın adamları” anlamında. Bu, bir şahıs adından türemiş oymak olduğunu gösterir.

Hangi Boya Bağlı: Osmanlı arşivlerine göre Maraş Bahadırlıları iki ana boydan gelir:

1. Avşar Boyu: Dulkadiroğulları’nın ana omurgası. Bahadırlı cemaati, Avşar’ın bir kolu olarak Elbistan-Göksun hattına yerleşti.
2. Beydili Boyu: Üçok kolundan. Bazı Bahadırlı oymakları Beydili’ye bağlıdır.

Yani Bahadırlı = Oğuzların müstakil 24 boyundan biri değil, Avşar/Beydili boyunun “Bahadır” adlı beyi etrafında toplanan alt oymağıdır.

2. Maraş Bölgesindeki Tarihi: Dulkadirli’den Cumhuriyete

Dönem	Siyasi Yapı	Bahadırlıların Durumu
1337-1515	Dulkadiroğulları	Elbistan-Göksun-Nurhak hattında “Cemaat-i Bahadırlı” olarak yurtluk sahibi
1515-1920	Osmanlı	Maraş Sancağı’na bağlı tımarlı sipahi. Vergi defterlerinde kayıtlı
1691-1696	Rakka Sürgünü	Avşarlarla birlikte Bahadırlıların bir kısmı sürüldü, çoğu geri döndü
1865	Fırka-i Islahiye	Kozanoğlu İsyanı’nda Avşarlarla birlikte direndiler
1920-...	Türkiye	Elbistan, Göksun, Afşin köylerinde yerleşik hayata geçtiler

Tahrir Defterleri: 1563 tarihli 402 No’lu Maraş Tahrir Defteri’nde “Cemaat-i Bahadırlı tabi-i Avşar” kaydı vardır. Yani resmen Avşar’a bağlı oymak olarak yazılmış. 20 hane, vergi geliri 2.000 akçe.

Göksun Bahadırlıları: En kalabalık grup Göksun’dadır. Göksun’a bağlı Bahadırlı Köyü halen mevcut. Ayrıca Kızılöz, Büyükkızılcık köylerinde Bahadırlı sülaleleri yaşar.

3. Günümüzde Bahadırlı Yerleşimleri: Maraş ve Çevresi

Bahadırlılar dağınık değil, toplu halde yaşar. Bu yüzden kimliklerini korudular.

Kahramanmaraş’ta Bahadırlı Köyleri:

1. Göksun: Bahadırlı Köyü - Oymağın merkez köyü kabul edilir.
2. Elbistan: İğde, Kantarma köylerinde Bahadırlı obaları var.
3. Afşin: Arıtaş kasabası çevresinde Bahadırlı aileler yaşar.
4. Andırın: Bazı mahallelerde Bahadırlı sülaleleri bulunur.

Diğer İller:

1. Kayseri: Sarız, Pınarbaşı’nda Avşarlarla karışık Bahadırlı gruplar var.
2. Adana: Tufanbeyli, Saimbeyli. Kozanoğlu isyanına katılan Bahadırlılar.
3. Sivas: Gürün ilçesinde dağınık obalar.

Nüfus: Tahmini 15.000-20.000 kişi. Tamamı Sünni-Hanefi. Alevi Bahadırlı kaydı yoktur.

4. Kültürel Özellikler: Avşar Kültürünün Parçası

Bahadırlılar müstakil boy olmadığı için ayrı bir kültürü yok. Avşar kültürü içinde erimiş durumdalar.

1. Ağız: Göksun Bahadırlıları Avşar ağzı konuşur: “Geliyom, gidiyom, ediyom”.
2. Ağıt-Bozlak: Dadaloğlu’nun şiirlerinde “Bahadırlı” zikredilmez ama Bahadırlılar da Dadaloğlu’nu ozanları kabul eder.
3. Yemek: Arabaşı, sıkma, içli köfte, tarhana. Tipik Avşar mutfağı.
4. Geçim: Geçmişte yaylacılık. Binboğa Dağları ve Nurhak’ta yaylaları vardı. Şimdi tarım: buğday, şeker pancarı, elma.
5. Töre: “Bahadır gibi” deyimi cesaret için kullanılır. Düğünlerde “Bahadırlı halayı” çekilir.

5. Bahadırlı - Bayındırlı Karışıklığı

Maraş’ta “Bahadırlı” ile “Bayındır” bazen karıştırılır. İkisi farklı:

1. Bahadırlı: Avşar/Beydili oymağı. Göksun merkezli.
2. Bayındırlı: 24 Oğuz boyundan müstakil Bayındır boyu. Akkoyunlu’yu kuran boy. Maraş’ta azdır, daha çok Antep-Kilis’te.

Sık Sorulan Sorular

Bahadırlı boyu 24 Oğuz boyundan mı?
Hayır. Bahadırlı müstakil boy değil. Avşar ve Beydili boylarının alt oymağıdır. 24’lü listede yoktur.

Bahadırlılar Avşar mı?
Büyük çoğunluğu evet. Göksun-Elbistan Bahadırlıları “Avşar Bahadırlısı” diye anılır. Bir kısmı Beydili kökenlidir.

Bahadırlı Köyü nerede?
En bilineni Kahramanmaraş Göksun ilçesine bağlı Bahadırlı Köyü’dür. Elbistan ve Afşin’de de Bahadırlı mahalleleri var.

Bahadırlılar Alevi mi Sünni mi?
Tamamı Sünni-Hanefi’dir. Dulkadiroğulları Sünni olduğu için Bahadırlılar da Sünni kaldı.

Sonuç

Bahadırlı, 24 Oğuz boyundan biri değil, Avşar ve Beydili boylarının Maraş’taki “yiğit” lakaplı oymağıdır. Dulkadiroğulları döneminde Elbistan-Göksun’a yerleştiler. 1691 Rakka sürgünü ve 1865 Fırka-i Islahiye’de Avşarlarla kader birliği yaptılar. Bugün Göksun Bahadırlı Köyü merkez olmak üzere 15-20 bin nüfusla Avşar kültürünü yaşatıyorlar. Müstakil boy sayılmasalar da Maraş Türkmen tarihinin önemli yapı taşıdırlar.

Kaynakça

1. Sümer, F. Oğuzlar: Türkmenler. TDAV, 1992.
2. Halaçoğlu, Y. Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar. TTK, 2009. s. 112.
3. Gündüz, T. XVI. Yüzyılda Maraş ve Çevresi. Fırat Üniv. 2011.
4. T.C. Devlet Arşivleri, Tahrir Defteri No: 402, 1563.
5. Yalgın, A. R. Cenupta Türkmen Oymakları. 1977.
6. Refik, A. Anadolu’da Türk Aşiretleri. 1930.