AVŞARLAR

 

Başlık: Avşarlar: Oğuzların En Savaşçı Boyunun Anadolu ve Ortadoğu’daki 1000 Yıllık Tarihi
Meta Açıklama: Avşarlar kimdir? Oğuzların Avşar boyunun Anadolu’ya gelişi, Dulkadiroğulları, Afşarlar, Karamanoğulları ile ilişkisi, 17. yüzyıl isyanları ve Dadaloğlu. Nüfus, yerleşim ve kültürel mirası.
Odak Anahtar Kelime: Avşar Boyu
URL Önerisi: /avsar-boyu-tarihi-yerlesim-dadaloglu

---

Avşarlar: Oğuzların En Savaşçı Boyunun Anadolu ve Ortadoğu’daki 1000 Yıllık Tarihi

Avşar, Oğuzların Bozok kolundan ve 24 boydan biridir. Kaşgarlı Mahmud’a göre anlamı “çevik, ava hevesli” demektir. Ongunu tavşancıldır. Tarih boyunca “en savaşçı, en asi, en Türkmen” boy olarak anıldılar. Dulkadiroğulları, Karamanoğulları ve Afşar Hanedanı’nı kurarak üç devlet çıkardılar.

1. Köken ve Tarihi Seyir: Horasan’dan Toroslar’a

Dönem	Coğrafya	Tarihi Rol
10. yy	Maveraünnehir-Horasan	Oğuz Yabgu Devleti içinde en kalabalık boy
1040	Dandanakan	Selçuklu kuruluşunda Tuğrul Bey’in ana kuvveti
11-13. yy	İran-Azerbaycan	Irak Selçukluları ve Atabeglerin ordusunda
1243	Anadolu	Kösedağ sonrası Toroslar ve Uzun Yayla’ya yoğun göç
1337-1515	Maraş-Elbistan	Dulkadiroğulları Beyliği’ni kurdular
1501-1736	İran	Afşar Hanedanı’nı kurdular. Nadir Şah Avşardır
17-19. yy	Çukurova-Toroslar	Osmanlı’ya karşı Kozanoğlu, Dadaloğlu isyanları

Moğol Baskısı: 1243 Kösedağ Savaşı sonrası Anadolu’ya giren Moğollar, en çok Avşarlara baskı yaptı. Çünkü Avşarlar Selçuklu’ya en sadık boydular. Bu baskı, Avşarların Toroslar, Binboğa ve Uzun Yayla gibi sarp yerlere çekilmesine neden oldu. “Dağ Türkmeni” kimliği burada pekişti.

2. Devlet Kuran Avşarlar: Dulkadirli, Karamanlı, Afşar

Avşar boyu, üç ayrı coğrafyada üç devlet kurma başarısı gösterdi:

1. Dulkadiroğulları Beyliği 1337-1515: Zeyneddin Karaca Bey liderliğinde Maraş-Elbistan merkezli. 185 yıl hüküm sürdü. Fatih Sultan Mehmed’in annesi Sitti Mükrime Hatun Avşardır. Osmanlı’ya dayı oldular.
2. Karamanoğulları Beyliği 1250-1487: Kurucusu Nure Sofi’nin Avşar olduğu kabul edilir. 230 yıl hüküm sürdüler. Karamanoğlu Mehmet Bey 1277’de “Bugünden sonra divanda Türkçe’den başka dil konuşulmayacak” fermanını yayınladı.
3. Afşar Hanedanı 1736-1796: İran’da hüküm sürdü. Nadir Şah Avşar, “Son Büyük Asya Fatihi” unvanıyla Hindistan’a kadar sefer yaptı. Başkenti Meşhed’di.

3. Osmanlı Dönemi: İskân, İsyan ve Dadaloğlu 1691-1865

Osmanlı, konar-göçer Avşarları vergilendirmek ve asker almak için 1691’de “iskân” kararı aldı. Rakka, Hama, Humus çöllerine sürüldüler.

Büyük Avşar İsyanları:

1. 1691-1696 Rakka İsyanı: Recep ve Kalender Bey önderliğinde çölden kaçıp Toroslar’a döndüler.
2. 1865 Kozanoğlu İsyanı: Fırka-i Islahiye ordusuna karşı Kozan’da direndiler. Kozanoğlu Ahmet Bey teslim oldu.

Dadaloğlu 1785-1868: Avşarların “asi ruhunu” şiirleştiren halk ozanıdır. “Ferman padişahın, dağlar bizimdir” dizesi iskâna direnişin sembolü oldu. Şiirleri sözlü tarih niteliğindedir:

Kalktı göç eyledi Avşar elleri,
Ağır ağır giden eller bizimdir.

4. Günümüzde Avşar Yerleşimleri ve Nüfus

Avşarlar bugün Türkiye’nin en kalabalık Türkmen boyudur. Tahmini 4-5 milyon nüfus.

Yoğun Yaşadıkları İller:

1. Kayseri: Pınarbaşı, Sarız, Tomarza. Türkiye’deki en büyük Avşar nüfusu.
2. Kahramanmaraş: Afşin, Göksun, Elbistan, Andırın. Dulkadirli bakiyesi.
3. Adana: Kozan, Feke, Saimbeyli, Tufanbeyli. Dadaloğlu coğrafyası.
4. Sivas-Yozgat: Şarkışla, Gemerek, Boğazlıyan.
5. Diğer: Ankara-Bala, Konya-Cihanbeyli, Gaziantep, Hatay.

Yurt Dışı: İran’da 2 milyon, Suriye’de Bayır-Bucak, Irak’ta Kerkük, Afganistan’da Kabil Avşarları yaşar.

5. Kültürel Miras: Ağıt, Halı, Yemek

1. Sözlü Kültür: Ağıt, bozlak, halay en güçlü Avşarlardadır. “Avşar Ağzı” Türkçenin en saf şivesi kabul edilir.
2. Halı-Kilim: Avşar halılarında “koçboynuzu, eli belinde, pıtrak” motifleri boy damgasıdır. Kayseri-Yahyalı halısı dünyaca meşhurdur.
3. Mutfak: Arabaşı çorbası, sıkma, içli köfte, etli bulgur pilavı Avşar sofrasının baş tacıdır.
4. Töre: “Avşar beyi” tipi, cömert, mert, sözünün eri anlamında kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

Avşarlar Türk mü?
Evet. Oğuzların Bozok kolundan bir Türk boyudur. Kaşgarlı Mahmud, Ebulgazi Bahadır Han ve tüm kaynaklar ittifakla Türk olduğunu yazar.

Avşar ile Afşar aynı mı?
Evet. Arap harfli metinlerde “v” sesi “f” ile yazıldığı için Afşar denmiştir. İran’da Afşar, Türkiye’de Avşar kullanımı yaygındır.

En meşhur Avşar kimdir?
Devlet kuranlar: Dulkadiroğlu Alâüddevle Bozkurt Bey, Karamanoğlu Mehmet Bey, İran Şahı Nadir Şah Afşar. Kültürde: Dadaloğlu.

Avşarlar Alevi mi Sünni mi?
Büyük çoğunluğu Sünni-Hanefi’dir. Dulkadiroğulları ve Karamanoğulları Sünni idi. Ancak Sivas, Maraş, Tokat hattında Alevi Avşar ocakları da vardır. Nadir Şah Şiî idi.

Sonuç

Avşarlar, 1000 yıldır Anadolu ve Ortadoğu’nun demografisini, siyasetini ve kültürünü şekillendiren en etkili Oğuz boyudur. Üç devlet kurdular, Osmanlı’ya isyan ettiler, Dadaloğlu ile edebiyata damga vurdular. Bugün Kayseri’den Horasan’a kadar uzanan coğrafyada milyonlarca Avşar, bozkır töresini yaşamaya devam ediyor.

Kaynakça

1. Sümer, F. Oğuzlar: Türkmenler. TDAV, 1992
2. Yınanç, M. H. Dulkadirli Beyliği. TTK, 1989
3. Gündüz, T. Anadolu’da Türkmen Aşiretleri. Yeditepe, 2007
4. Halaçoğlu, Y. Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar. TTK, 2009
5. Türkay, C. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler. 1979
6. Lockhart, L. Nadir Shah. London, 1938
7. Dadaloğlu. Şiirler. Haz: Cahit Öztelli, 1962