ŞİKAKİ, ŞEKAK ŞAKİ AŞİRETİ

Şikak (Şakık/Şikaki) aşireti, kökeni çok eskiye dayanan ve Türkiye, İran, Irak, Suriye coğrafyasında geniş bir dağılıma sahip büyük Kürt aşiretlerinden biridir. Nahçıvan bölgesinde “Şakiye” adıyla bilinen bir şehirle de bağlantılıdır. Tarih boyunca hem siyasi hem askeri mücadelelerde rol almış, farklı kolları çeşitli bölgelerde etkinlik göstermiştir.

Coğrafi Dağılım

• İran: Şikakilerin önemli bir kısmı Şita, Bradost ve Cari bölgelerinde yaşamaktadır. Son dönem liderlerinden biri İsmail Sımko olmuştur.
• Irak: Dağınık halde küçük malbatlar (aile grupları) halinde yaşamaktadırlar. Iraklılar bu aşirete “Amedliler” (Diyarbakırlılar) demektedir.
• Suriye: Afrin civarında 37’den fazla köyleri vardır. Bölge sebze ve meyve üretimiyle meşhurdur; özellikle “Sorani” türü zeytinleriyle tanınır.
• Türkiye: Tunceli, Elazığ, Erzincan, Adıyaman, Mardin, Şırnak, Diyarbakır, Van gibi birçok ilde dağınık halde yaşamaktadırlar.

Tarihsel Rol ve Siyasi Mücadeleler

• Eyyubiler Dönemi: Şikakiler, Eyyubi meliklerinin soyundan gelen Hasankeyf beylerini desteklemişlerdir. Melik Muhammed döneminde Hasankeyf ve çevresinde yaşamış, Artuklulara karşı bağımsızlık mücadelesinde yer almışlardır. 1255’te Moğol istilası sırasında Mardin Emiri Said Bey’in ölümü sonrası, Melik Muhammed bağımsızlığını ilan etmiş ve Şikakiler bu hareketin arkasında durmuşlardır.
• Hasankeyf Beyliği: Şikakiler, Aştiler ve Mahlebilerle birlikte toplam 13 aşiret, Melik Muhammed’in yanında yer alarak Hasankeyf Beyliği’nin kurulmasına katkı sağlamıştır.
• Modern Dönem: 20. yüzyılda İran Şikakilerinin önde gelen lideri İsmail Sımko, Osmanlı ve İran siyaseti içinde önemli bir figür olmuştur.

Kabileler

Şikak aşiretine bağlı birçok kabile bulunmaktadır. Bunlardan bazıları:

• İran’daki Kabileler: Abdoyi (İsa Han), Hanareyi (Hasan Ağa), Gardari (Sertib Han), Şerera, Amani (Muhittin Han), Mamedi (Kertas Ağa).
• Türkiye ve İran’da: Boti Botan, Finika (Abbas Han), Dalan (Ömer Han), Gurgi, Gavanan.
• Van Bölgesi (Dr. Fritiz’e göre): Takori, Şevi, Ademan, Reşikan, Baravi, Şesıki, Mukuri, Livi, Sıçarıki, Mendıki, Balekurdi.

Bu çeşitlilik, aşiretin farklı coğrafyalarda sosyo-ekonomik örgütlenmeler geliştirdiğini göstermektedir.

Önemli Şahsiyetler

• İsmail Sımko: İran Şikakilerinin son dönem lideri.
• Cafer Ağa: 1910’da Sımko’nun ağabeyi olarak bilinir.
• Sadık Han: Şikaki aşiretinin önemli liderlerinden biri. Zendilerin imhası ve Kaçar hükümetinin kuruluşunda büyük rol oynamıştır. 1796’da Feth Ali Şah’a karşı saldırılar düzenlemiştir.
• Cemil Ağa: Afrin’de bir dönem belediye başkanlığı yapmıştır.
• Hamza Bey Ailesi: Van bölgesindeki Şikakilerin önde gelen reis ailesi.

Kültürel ve İnanç Yapısı

• Evliya Çelebi, Şikakileri Yezidi kabileleri arasında saymışsa da Sincar’da böyle bir aşiret bulunmamaktadır.
• Şikakilerin tamamı Sünni Müslüman olup, Dersim’deki Şavaklılarla karıştırılmamalıdır.
• Komşu aşiretler arasında Reşvan ve Ale Haac aşiretleri bulunmaktadır.

Sonuç

Şikak aşireti, tarih boyunca hem siyasi hem askeri mücadelelerde yer almış, geniş coğrafi dağılımı ve farklı kabileleriyle Kürt aşiret yapılanmasının önemli bir parçası olmuştur. Hasankeyf Beyliği’nin kuruluşundaki rolleri, Eyyubi ve Artuklu dönemlerindeki etkinlikleri, modern dönemde İsmail Sımko ve Sadık Han gibi liderleriyle öne çıkmaları, bu aşiretin tarihsel önemini göstermektedir.

Kaynakça

1. Şerefhan Bitlisi. Şerefname. (1597).
2. Evliya Çelebi. Seyahatname. (17. yy).
3. Azavi, A. (1940). Tarihü’l-Aşairi’l-Irakiyye. Bağdat.
4. Bruinessen, M. van (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.
5. McDowall, D. (2004). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.
6. İzady, M. R. (1992). The Kurds: A Concise Handbook. Washington: Taylor & Francis.
7. Fritiz, Dr. (19. yy). Van ve Çevresindeki Kürt Aşiretleri Üzerine Notlar.
8. Tarih-i Kacariyin. (19. yy).

 

Dr. Fritiz; Şikakilerin Van bölgesindeki kısmının reislerinin Hamza Bey ailesi olduğunu söylemektedir. Daha sonra Fritiz, Şikaklara bağlı kabileleri şöyle saymaktadır. 1- Takori 2- Şevi 3- Ademan 4- Reşikan 5- Baravi 6- Şesıki 7- Mukuri 8- Livi 9- Sıçarıki 10- Mendıki 11- Balekurdi. Görüldüğü üzere Irak Şikakileri ile Van Şikakilerine bağlı kabileler aynı değildir. Bu da aşiretlerin birer sosyo ekonomik örgütlenme olduğunu göstermektedir. Bu aşiretten Sadık Bey’in Kacar aşireti ile Azerbaycan’ın Serab bölgesinde büyük mücadeleleri olmuştur.(Bakınız Tarihi Kacariyin, sayfa 19-32)Şıkakiler, Eyyübiler döneminde Eyyubi Devleti’nin öncü kuvvetleri arasında yer almakta idi. Dersim tarafında yaşayan Şavaklıların Şikaki olduğu beyan edilsede Şikakilerin tamamı sunnidir ve buradaki Şavaklılarla ilgisi yoktur Önemli Şahsiyetleri: 1-Sadık Han Şikaki aşiretinin reisidir. Zendiler'in imhası ve Kaçar hükümetinin kumlmasındabüyük bir çaba harcadı. H. 121 1 (M. 1796) yılında Ağa Muhammed Han'ınhalifesi olan Fethi Ali Şah üzerine saldırdı. (Tarih-i Iran)
Derleme:Memedé Kazım UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.