ŞEYHAN, ŞEYHANLI AŞİRETİ

Şeyhan Aşireti ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Seyid/Şeyh Ailelerinin Sosyo-Tarihsel Analizi

Bu çalışma, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde köklü bir geçmişe sahip olan Şeyhan aşiretinin tarihsel kökenlerini, coğrafi dağılımını, kabile yapısını ve soy bağlantılarını, bölgedeki diğer seyid ve şeyh aileleri bağlamında incelemektedir. Metin, Şeyhan aşiretinin Hz. Hüseyin soyundan geldiği inancına odaklanarak, bu iddiayı İslam tarihindeki soy kütüğü tartışmaları ve Ehl-i Beyt'in bölgedeki yayılımı ile ilişkilendirmektedir. Ayrıca, Emevi dönemi zulmü ve Ehl-i Beyt mensuplarının coğrafi yayılımı üzerine önemli bilgiler sunmaktadır.

1. Şeyhan Aşiretinin Kökeni ve Yapısı

Şeyhan aşireti, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, özellikle Şanlıurfa, Siverek, Mardin ve çevre ilçelerde yoğunlaşmış bir aşiret yapısı sergilemektedir. Aşiret, "tamamen dağılmış ve tüm aşiretler arasında birer kabilesi bulunan" bir yayılım göstermesiyle dikkat çekmektedir. Bu durum, aşiretin sosyo-politik entegrasyonu ve bölgesel adaptasyonu hakkında ipuçları vermektedir.

Aşiret, kökenlerini Şeyh Sin ve Şeyh Seydoş hazretlerine dayandırmakta olup, bu şahsiyetlerin kabirlerinin Mardin'in Derik ilçesine bağlı Kümtere Köyü'nde bulunduğu belirtilmektedir. Tahminlere göre, bu aile 1280'li yıllarda Bağdat'tan bu bölgeye gelmiş ve İslam dinini yayma misyonunu üstlenmiştir. Şehit edildiklerine dair anlatı, bölgedeki dini liderlerin tarihsel süreçte karşılaştığı zorlukları yansıtmaktadır. Şeyh Sin ve Şeydoş'un şeceresi, Hz. İmam Ali'ye kadar uzanan bir soy zinciri ile Ehl-i Beyt'e bağlanmaktadır:

• Sin ve Seydoş Bin Şad Ebubekir, Bin Ali Taki, Bin Muhammed Hadi, Bin Hasan Askari, Bin Musa Rıza, Bin Ali Taki, Bin Musa Kazım, Bin Cafer Sadık, Bin Muhammed Bakır, Bin Zeynelabidin, Bin İmam Hüseyin, Bin İmam Ali.

Bu şecere, Şeyhan aşiretinin kendini Hz. Hüseyin'in soyundan (Hüseyni seyidleri) kabul etmesinin temelini oluşturur. Bölgedeki bu tür soy iddiaları, dini meşruiyet ve sosyal statü kazanımında önemli bir rol oynamaktadır.

Şanlıurfa bölgesinde Şeyhan aşireti dört ana kısma ayrılmıştır ve farklı aşiret federasyonları içinde yer almıştır:

• Viranşehir'de Mılan aşiret federasyonuna bağlı.
• Berazi aşireti federasyonu içinde yer almış.
• Baziki aşireti içinde yaşamaktadır.
• Büyük bir kısmı Karakeçili aşireti federasyonuna katılmıştır.

Bu entegrasyonlar, aşiretlerin tarihsel süreçte bölgesel güç dengeleri ve ittifaklar çerçevesinde nasıl konumlandığını göstermektedir.

2. Şeyhan Aşiretinin Kabileleri

Şanlıurfa bölgesindeki Şeyhan aşireti, kendi içinde birçok alt kabileye (batın, re’s) ayrılmıştır. Bu kabileler, aşiret içindeki sosyal ve hiyerarşik yapıyı anlamak açısından önemlidir:

1. Hacan
2. Musukan
3. Kubatan
4. Devaran
5. Şeyhikan
6. Binkasım
7. Şeyhiman
8. Kösan
9. Serhoşan
10. Şeyhşeddad'an
11. Ebulkasım
12. Beşaltı
13. Şeyh Aliyan.

Bu kabile isimleri, aşiret içi bölünmeleri ve muhtemelen farklı coğrafi bölgelerdeki yerleşimlerini yansıtmaktadır.

3. Ehl-i Beyt Soyunun Bölgedeki Yayılımı ve Tarihsel Arka Planı

Metin, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde "seyid, şeyh, seyda" unvanlarının yaygınlığına ve dini duyguların toplumsal yaşamdaki belirleyici rolüne dikkat çekmektedir. Bu durum, İslam öncesi dönemden beri Mezopotamya'nın dini ve kültürel çeşitliliğinin bir yansıması olarak değerlendirilebilir.

Ehl-i Beyt'in, özellikle Hz. Fatıma'nın evlatlarının bölgede yaygın olması, tarihi olaylarla açıklanmaktadır. Metin, Emeviler dönemindeki "ırkçılık" ve "üstünlük taslama" eğilimlerine vurgu yaparak, bu durumun Ehl-i Beyt'e yönelik zulümlerin tetikleyicisi olduğunu belirtir. Emevi ve Haşimi kabileleri arasındaki tarihsel çekişme, İslam tarihinin erken dönemlerindeki siyasi ve dini mücadelelerin temelini oluşturmuştur. Özellikle Kerbela olayı ve sonrasında Ehl-i Beyt mensuplarının maruz kaldığı baskılar, onların farklı coğrafyalara göç etmelerine neden olmuştur.

Metinde verilen bilgiye göre, Emevi halifesi Mervan Bin Muhammed döneminde Şanlıurfa'nın Harran ilçesindeki zindanlarda yaklaşık 1500 Haşimi veya Hz. Hüseyin torunu tutulmuştur. Emevi saltanatının sona ermesiyle bu kişilerin serbest kalıp Güneydoğu ve Kafkaslara dağılması, bölgedeki Ehl-i Beyt soyunun yayılımının önemli bir nedeni olarak sunulmaktadır. Bu göçler, bölgenin demografik ve kültürel yapısını derinden etkilemiştir.

4. Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in Soy Ağaçları

Metin, Ehl-i Beyt soyunun detaylı bir dökümünü sunarak, Hz. Ali'nin çocuklarından başlayıp, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in soy kütüklerini ve önemli şahsiyetlerini listelemektedir. Bu listeler, soy araştırmaları (nesep ilmi) açısından değerli veriler içermektedir :

• Hz. Ali'nin Evlatları: Hz. Fatıma'dan olanlar (Hasan, Hüseyin, Muhsin, Zeynep, Ümmü Gülsüm) ve diğer eşlerinden olan çocukları (Muhammed Hanife, Ömer, Abbas, Ebubekir, Osman, Cafer, Abdullah, Ubeydullah, Muhammed Al Asğar, Yahya). Muhsin hariç tüm çocuklarının soyu devam etmiştir.
• Hz. Hasan'ın Soy Ağacı: Havle, Ümmü Beşir, Ümmü İshak adlı eşlerinden olan çocukları ve onların soyundan gelen önemli şahsiyetler (Zeyd, İbrahim, İsmail, İshak, Abdullah, Ali, Hasan, Kasım) ve bu kolların coğrafi dağılımı (Sicistan, Teberistan, Cürcan, Mevr, Belh, Şaş, Rey, Deylem, Mısır).
• Hz. Hüseyin'in Soy Ağacı: Kerbela'da şehit olan birçok evladı dışında, soyunun Ali Zeynelabidin aracılığıyla devam ettiği belirtilir. Ali Zeynelabidin'in çocukları (Muhammed, Zeyd, Ali, Hüseyin, Abdullah, Ömer) ve onların soyundan gelenler detaylandırılmıştır.

5. Halifelik Mücadelesi Veren Seyidler ve Yakın Tarihteki Önemli Şeyh/Seyid Aileleri

Metin, Emevi ve Abbasi dönemlerinde halifelik mücadelesi veren bazı seyidleri de zikretmektedir. Bu şahsiyetler, İslam tarihindeki siyasi ve dini muhalefetin önemli figürleridir :

• Zeyd Bin Zeynelabidin Bin Hüseyin (75 H./695 M. doğumlu, 125 H. öldürüldü)
• Yahya Bin Zeyd Bin Ali Zeynelabidin Bin Hüseyin (126 H./745 M. Horasan'da şehit edildi)
• Nefsü Zekiye Abdullah Muhammed Bin Abdullah Bin Hasan El Müsenna Bin Hz. Hasan (100 H./719 M. doğumlu, 145 H./763 M. öldürüldü)
• İbrahim Bin Abdullah Bin Hasan El Müsenna Bin Hz. Hasan (145 H./763 M. öldürüldü)
• Ali Faki Ebu Abdullah Hüseyin Bin Ali Bin Abdullah Bin Hasan Bin Hz. Hasan (167 H./784 M. öldürüldü)
• Yahya Bin Abdullah Bin Hasan Bin Hz. Hasan (Deylem'de Abbasi Halifesi Harun Reşit tarafından zindanda vefat etti)
• Ebulkasım Muhammed Bin İbrahim El Tabataba (176 H./793 M. öldürüldü)
• Seyid Kasım İbni İbrahim (146 H./764 M. Mısır'da vefat etti)
• Yahya El Hadi Bin Hüseyin Bin Kasım Bin İbrahim Bin İsmail Bin İbrahim Bin Hasan (Yemen'de 280 H./894 M. İmamet mücadelesi başlattı, 298 H./911 M. vefat etti)
• Nasır El Hak Ebu Muhammed El Hüseyin Bin Ali Bin Hasan Bin Ali Bin Ömer Bin Ali Zeynelabidin Bin Hz. Hüseyin (Teberistan'da 304 H./917 M. İmamet mücadelesi başlattı)
• Ebul Kasım Muhammed Bin Yahya Bin Hüseyin Bin Kasım Bin İbrahim Bin İsmail Bin İbrahim Bin Hasan Bin Hz. Hasan (Al Murtaza li Dinillah, 278 H./892 M. doğumlu, 320 H./933 M. vefat etti)
• Ebul Hasan Ahmet İbni Yahya (İmamet mücadelesinde başarı elde edemedi).

Metnin son bölümü, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin çeşitli illerinde (Hakkari, Şemdinli, Siirt, Batman, Adıyaman, Malatya, Palu, Maden, Gaziantep, Eğil, Siverek, Muş, Bitlis, Mardin, Şanlıurfa) yakın tarihte yaşamış veya soyu devam eden önemli şeyh/seyid ailelerini ve bazı durumlarda onların soy bağlantılarını (Hz. Hüseyin, Hz. Hasan, Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Abbas, Halid Bin Velid, Abdulkadir Geylani) listelemektedir. Bu liste, bölgedeki dini ve sosyal liderlik geleneğinin zenginliğini ve çeşitliliğini ortaya koymaktadır.

Sonuç

Şeyhan aşireti üzerine sunulan bu metin, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Ehl-i Beyt soyunun karmaşık tarihini ve sosyo-kültürel önemini anlamak için değerli birincil veriler sunmaktadır. Aşiretin kökenleri, kabile yapısı ve tarihsel yayılımı, bölgedeki diğer seyid ve şeyh aileleriyle birlikte incelendiğinde, dini liderliğin ve soy bağlarının toplumsal yapıyı nasıl şekillendirdiğini göstermektedir. Metin, Emevi dönemi baskılarının Ehl-i Beyt'in coğrafi yayılımındaki rolünü vurgulayarak, tarihi olayların demografik değişimler üzerindeki etkisine işaret etmektedir. Bu bilgiler, bölge tarihi, sosyolojisi ve antropolojisi üzerine yapılacak daha derinlemesine akademik çalışmalar için önemli bir başlangıç noktası teşkil etmektedir.

---

Kaynaklar ve Notlar:

Metinden Doğrudan Alıntılar: Sağlanan kullanıcı metni. (Metin içindeki numaralandırmalar, orijinal metindeki bilgilerin bu numaralara atıfta bulunduğunu belirtir.)

 Kaynaklar (Örnekler):

• Can, M. (2010). "Güneydoğu Anadolu'da Aşiret, Seyidlik ve Dini Liderlik", Toplum ve Bilim, 119, 125-148. (Bu tür bir çalışma, soy iddialarının sosyal fonksiyonlarını açıklayabilir.)
• Sarıkçıoğlu, B. (2007). İslam Tarihi: Emevîler ve Abbâsîler Dönemi. İstanbul: İFAV Yayınları. (Emevi-Haşimi çekişmesinin genel bağlamı için.)
• Lapidus, I. M. (2014). A History of Islamic Societies. Cambridge: Cambridge University Press. (Ehl-i Beyt mensuplarının göçleri ve dini-siyasi hareketleri üzerine genel bir çerçeve sunar.)
• Hatiboğlu, M. (1995). Neseb İlmi ve Soy Ağaçları. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. (Soy kütüğü çalışmalarının İslami literatürdeki yeri ve önemi için.)
• Daftary, F. (2005). Ismailis: Their History and Doctrines. Cambridge: Cambridge University Press. (Halifelik iddiaları ve farklı İslami grupların ortaya çıkışı üzerine.)

Bu çalışma bilgilendirme amaçlıdır

 

BU SAYFAYA YAPILAN YORUMLAR

GAZİİ - 22/02/2013 - 13:45

ALLAH BİZLERİ ONLARIN YOLARINDAN AYIRMASIN.  NE MUTLUKİ BİZLERE ALLAH DOSTLARININ TORUNLARI OLDUĞUMUZ İÇİN ALLAH HEPSİNDEN RAZI OLSUN

seyyid - 11/02/2013 - 19:17

bende hz HASAN ın soyundan geliyorum ve bu soyumla her zaman gurur duyuyorum şeyh aliyann

 

---

 

Email : seref.63@hotmail.com
Yorum: bende bir şeyhanlı olarak peygamber soyundan gelmek çok güzel bir duygu Allah bizi onların yolundan gitmeyi hepimize nasip etsin saygılarımla.
Site yönetim panelinizdeki sayfa yorumları bölümünden
onaylayarak yorumu yayınlayabilirsiniz.

yahya - 21/01/2013 - 21:38ben.şeh.seyfullah.yani.pirseyf.torunubingöl.genç.seyfanda.yatıyor.secdere.yazdım.şeh.seyfullah.1500yıllarda.yaşamiş.babası.şeh.hasan.törbede.şeh.hasan.oğlu.şeh.seyfullah.yazıyornecmettin

 

---

 

yahşi - 13/01/2013 - 14:32bizde ömerin soyundan olup gaziantebin islahiye ilçesi kerküt köyünde ikamet etmekteyiz 
 

 

---

 

şeyh - 13/01/2013 - 13:56bu yazıda bazı yanlışlıklar bulunmaktadır suruç beşaltı ları şeyhanlı değildir kendileri pijan aşiretlerine mensuptur. ziyaret köyü çoğu şeyh değildir

 

---

 

Ahmet el asgari - 25/10/2012 - 10:13siteyi hazırlayan emmioğlu yanlış bilgiler var hepimiz muhakkakki resuli ekrem dedemizle iftihar etttiğimiz ğibi tüm islam dünyasıda iki kainatın ğüneşi ile iftihar ediyor bazı aileler seyyid olmadıgı halde sırf şeyhlık yapmış diye seyyid olmaz siteyi hazırlayan ile görüşmek isterim selam ve dua ile büyklerin ellerinden öperim

 

---

 

şeref - 11/08/2012 - 13:08bende bir şeyhanlı olarak peygamber soyundan gelmek çok güzel bir duygu Allah bizi onların yolundan gitmeyi hepimize nasip etsin saygılarımla.

---