RAMAN AŞİRETİ

19. ve 20. Yüzyılda Raman Aşireti Liderliği

Raman aşiretinin liderliği, 18. yüzyıl sonlarından itibaren Mala Hacı Abdullah ailesine geçmiştir. Bu aile, bölgedeki diğer güçlü aşiretlerle evlilikler yoluyla akrabalık bağları kurarak nüfuzunu artırmıştır.

• Hacı Abdullah: 1700’lü yıllarda Raman aşiretinin liderliğini ele geçirmiştir. Çineri Yezidilerinden Mirze Çelik’i mağlup ederek onun kızı Perişanê ile evlenmiş, böylece hem siyasi hem de sosyal açıdan gücünü pekiştirmiştir.

• Hacı Abdullah’ın diğer evlilikleri, Verzinli Qumri Hanım ve Garzan hakimi Zoqeli Fettah Beg’in kızı Fatma Hanım ile olmuştur. Bu evlilikler sayesinde Raman aşireti, çevredeki ileri gelen ailelerle güçlü bağlar kurmuştur.

• Hacı Abdullah’ın 1903 yılında 112 yaşında öldüğü rivayet edilmektedir. Bir dönem Ridvan Nahiyesi Müdürlüğü görevinde bulunmuş, bölgedeki otoritesini pekiştirmiştir.

Aile İlişkileri ve Evlilikler

Hacı Abdullah, çocuklarını bölgedeki önemli ailelerle evlendirmiştir:

• Oğlu Xelef, Midyatlı Nehroz ailesinden Kaplan Ağa’nın kızı Emine ile evlenmiştir.

• Oğlu Muhammed, Çineri Yezidilerinden Kaval Yusuf’un kızı Heno ile evlenmiştir.

• Oğlu Ahmed, Receban aşiretinden Mirze Ağa’nın kızı Ayşo ile ve ayrıca Hasankeyfli Ali Ağa ailesinden Perixan ile evlenmiştir.

Bu evlilikler sayesinde Raman aşireti, Midyat, Çiner, Receban ve Hasankeyf çevresindeki güçlü aşiretlerle akrabalık bağları kurarak bölgesel nüfuzunu genişletmiştir.

Perixan Hanım ve Sonraki Nesiller

• Perixan Hanım, Raman aşiretinin en önemli kadın figürlerinden biridir. Ahmed’in ölümünden sonra töre gereği Ahmed’in kardeşi İbrahim ile evlenmiştir.

• Perixan Hanım, Hasankeyfli Ali Ağa ailesinden Abdullah Ağa’nın kızı olup 1943 yılında vefat etmiştir.

• Oğlu Eminê Perixané, aşiretin son dönemlerdeki en önemli şahsiyetlerinden biri olarak öne çıkmıştır.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Raman aşireti, hem Müslüman hem de Yezidi Kürtlerden oluşmaktadır.

• Mezhep olarak çoğunlukla Şafii mezhebine bağlıdır; yalnızca Cumeyli köyünde Mir ailesi Hanifi mezhebine mensuptur.

• Aşiretin büyük aileleri arasında Mala Kuhela, Mala Reşşoka, Mala Alibalo, Mala Şeheb, Mala Kejika gibi kollar bulunmaktadır.

9. ve 20. Yüzyılda Raman Aşireti’nin Çalkantılı Dönemi

Raman aşireti, 19. yüzyılın sonlarından itibaren bölgedeki siyasi ve toplumsal gelişmelerin merkezinde yer almıştır. Özellikle Mala Hacı Abdullah ailesi ve onun soyundan gelenler, aşiretin liderliğini üstlenmiş ve çevredeki aşiretlerle hem ittifak hem de çatışma ilişkileri kurmuştur.

• Hacı Abdullah’ın oğlu Ahmed 1890 yılında Siniki aşiretiyle yaşanan çatışmada öldürülmüş, dul eşleri Perixan ve Ayşo töre gereği aile içi evliliklerle yaşamlarını sürdürmüştür.
• Ahmed’in oğlu Said, babasının ölümünden sonra aşiret içinde saygınlık kazanmış, ancak 1908’de kardeşi Mustafa tarafından öldürülmüştür.
• İbrahim Ağa, hükümet kuvvetleriyle yaşadığı çatışmada 1909’da öldürülmüş, bu olay aşiret içinde büyük bir kırılma yaratmıştır.

Eminé Perixané’nin Liderliği

Ahmed’in dul eşi Perixan Hanım, 1890–1900 yılları arasında aşiretin fiili liderliğini üstlenmiş, daha sonra oğlu Eminé Perixané (1889–1933) Raman aşiretinin en güçlü figürü haline gelmiştir.

1. Dünya Savaşı sırasında aşiret kuvvetleriyle Ruslara karşı savaşmıştır.

1926’da Nasturilere karşı Cafer Tayyar Paşa’nın kuvvetlerine katılmış, bir İngiliz keşif uçağını düşürerek pilotunu öldürmüştür.

Hoybun Cemiyeti’nde yer alarak Kürt milliyetçi hareketine destek vermiştir.

1928’de Atatürk’ün çıkardığı genel aftan yararlanarak Türkiye’ye dönmüş, devlet kuvvetleriyle uyumlu ilişkiler kurmaya çalışmıştır.

1933’te Beşiri yakınlarında jandarmalar tarafından öldürülmüştür.

Aşiret İçi Çatışmalar ve Cumhuriyet Dönemi

• Mustafa ve Ömer kardeşler, Ermeni tehciri sırasında Diyarbakır Valisi Reşit Bey ile iş birliği yapmış, bu süreçte malların paylaşımı nedeniyle öldürülmüşlerdir.
• Aşiret içinde liderlik mücadelesi devam etmiş, özellikle Eminé Perixané ile Xelilé Muhamed’in çocukları arasında rekabet yaşanmıştır.
• Cumhuriyet döneminde Ramanlılar, devletle ilişkilerinde farklı tutumlar sergilemiş; bazıları hükümet kuvvetlerini desteklerken bazıları Kürt milliyetçi hareketlerine katılmıştır.

Modern Dönem

• Said Ramanlı (1955–1968) ve oğlu Avukat Mustafa Ramanlı (1968–1977) Batman Belediye Başkanlığı yapmıştır.
• Fariz Özdemir, 1995–2002 yılları arasında Doğru Yol Partisi’nden Batman milletvekili olmuştur.
• Günümüzde Raman aşireti, Batman, Gercüş, Hasankeyf, Mardin (özellikle Kızıltepe), Bingöl, Diyarbakır Hani, az miktarda Muş ve Siirt’te yaşamaktadır. Nüfuslarının yaklaşık 70.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Değerlendirme

Raman aşireti, tarih boyunca hem Fars kökenli Şabankara aşiretleriyle bağlantılı olduğu iddialarıyla hem de Mezopotamya’daki yerleşimleriyle dikkat çekmiştir. 19. ve 20. yüzyılda yaşanan iç çatışmalar, liderlik mücadeleleri ve devletle kurulan karmaşık ilişkiler, aşiretin tarihsel seyrini belirlemiştir. Cumhuriyet döneminde ise Ramanlılar, hem yerel yönetimlerde hem de ulusal siyasette etkin roller üstlenmişlerdir.

Kaynakça

1. Muhammed Emin Zeki Beg, Kürd ve Kürdistan Tarihi.
2. İbn-i El Belhi, Farsname.
3. Altan Tan, Turabidinden Berriyeye.
4. Batman Tarihi (yerel derlemeler).
5. Osmanlı Arşiv Belgeleri – Raman ve çevre aşiretler üzerine kayıtlar.
6. Hüseyin Demirer, Hatırat (1983).
7. Bitlis-bel.tr (yerel tarih kaynakları).

 BU SAYFA İÇİN YAPILAN YORUMLAR Gönderen :Şükrü mail:Tujo ben reman aşiretın bir ferdiyım ve çetinler köyündeoturuyorum kızıltepe ve civarındaalti yedi köy nufusu şu anda belki ıkı binin özerındedır. ayriyeten. suriyede dokuz on köy vardır . omeryanda aluci aylesı cok gelişkindır dolayisiyle raman aşiretı cok gelişkindır ve bu aşiret kökenı kürd'dürler. kurtparez Gönderen:Uzun 20.07.2012 bende raman aşiretininden serdar uzun ben mala sofiya danım bende civardaki bütün ileri gelen aşiretlerin tarihi ve büyük liderlerini araştırmak istiyodum bu aşiretler hakında bi yazı veya normal bir roman yazman isterdim ama gerekli bilgileri elde edemedim 

 SELAHATTİN'İN YORUMU: Ben raman aşiretinin içinde büyümüş biriyim,hasınka boyundanım. isimlerini duymadığım bazı bavıkları ilk burda okudum,duymuş oldum. ama benim mensup olduğum bavık niye yok elimdeki delil gunde kolanın arazinin çoğunluğu,zorunlu göç nedeniyle bismille bağlı derveşiye köyü hepsi.batman körıke köyünden mala h.sılaman(soy isimleri ÇAĞRI)günde çatale.mala azize heci.mala eshedo.mala ali sise.mala h.aliye isa.vs 42 yaşındayım aramızdaki kopukluğa rağmen 200eyakın aileyi tanıyorum.duyduğum ama görmediğim 50-60 yıl önce ceyhana toplu göç eden ÇİLLER ailesi var.benim de raman aşireti hasınka kolu tanışma ve haberleşme adı altında bir faca sayfam be birebir aileleri ziyaret gibi çalışmalarım var. şahin - 25/12/2011 - 21:30 bende raman aşiretinin bi mensubuyum yeni bulduğum bi kitapta aşiretimizle ilgili köklü bi araştırma mevcut.kitabın adı ha wer delal..bu kitapla bilgi mevcutiyetimizi genişletebilirsiniz..tşk yolcu - 29/02/2012 - 05:15 raman aşireti abdulhamit döneminden bakılıırsadaga.raman adını veren tek kürt aşirettir biger bir bilgiye bakılırsa hoyboy kürt konfederalizmde etkin aşiret ramanlıdır.malesafe şüanda deng bej ve kılamlada onların adı anılmaması unututlmuş bir yetim cocuk gibiler.