MIKAİLİ, MİKAİLİ AŞİRETİ

Mikaililer (Mikalililer / Mikâilî) Aşireti: Caf Konfederasyonundaki Kökeni, Göç Dinamikleri ve Tarihî Etkisi

Mikaililer (Mikalililer), Kürt aşiret konfederasyonlarının en büyük ve etkili gruplarından biri olan Caf (Cafî) aşiretinin bir kolu olarak kabul edilir. Caf aşireti, Kuzey Irak (özellikle Süleymaniye, Penjwen ve Şehrizor bölgeleri) merkezli olup, tarih boyunca göçebe ve yarı göçebe yaşam tarzıyla tanınmıştır. Mikaililer gibi Caf'tan ayrılan diğer bağımsız oymaklar arasında Kubat, Babacani, Weledbeg, Enaxi, Emani, Darwaş, Dıléteze, Mirbegi, Dıt!yri (Dıtyri), Namdarbegi, Tayşe, Kadirveysi, Nayrizi ve Şerefbiyani sayılabilir. Bu oymakların tümü birbirinden bağımsızdır ve genellikle Şafiî mezhebine bağlı Sünni Müslüman'dır; Kurmancî lehçesinin Caf varyantını konuşurlar.

Göçebe Yaşam ve Mevsimsel Göç Yolları

Mikaililer, ilk dönemlerinde Kuzey Irak, Bağdat ve Mahabad (Mahabad) yörelerinde göçebe bir hayat sürmüşlerdir. Mevsimsel göç rotaları, klasik Kürt aşiret göçebeliğinin tipik örneğidir:

• Kışlak: Xelikan (Xalikan) yöresindeki yüksek yaylalar ile Şirvan Nehri'nin güney kıyılarına uzanan Kızılribat (Qizilribat) bölgesi.
• İlkbahar: Şehrizor (Şehresor) sahrasına gelinir; buradan Penjwen yolunu takip ederek İran topraklarındaki Sine (Sineh / Sanandaj) civarına yerleşilir.
• Yaz: Hayvanlar otlatılarak Şehrizor sahrasında bir ay kadar kalınır; ardından İran'da Senendic (Sanandaj) toprağına gidilir ve güz mevsimine kadar kalınır.
• Güz: Tekrar Şehrizor'a dönülür; oradan kışlaklara dağılılır.

Bu rota, M. Hurşid'in aktardığı üzere Caf aşiretinin genel göç döngüsünün bir parçasıdır ve aşiretin hayvancılık ekonomisine dayalı yaşam tarzını yansıtır.

Muhammed Emin Zeki Beg'in 1931 yılı verilerine göre Mikaililer yaklaşık 2000 aileden oluşmaktaydı. Bu rakam, aşiretin o dönemdeki önemli nüfusunu gösterir; ancak günümüzdeki dağılım ve kentleşme nedeniyle kesin sayı bilinmemektedir.

Türkiye'deki Yerleşimler ve Göç Süreci

Mikaililer, Türkiye'de ağırlıklı olarak Muş Bulanık ilçesi (Örenkend / Xerabeşehir köyü – burada Mala Şewéş oldukça köklü ve etkin bir aile), Bulanık merkezi, Van, Ağrı (Doğubeyazıt), Bitlis (Tatvan), Taşlıçay, Adapazarı merkezi, Ankara (Haymana ve Polatlı – özellikle İnler Köyü), Kırşehir ve Bursa gibi bölgelerde yaşamaktadır. Bazı aileler ekonomik göçlerle batı illerine yayılmıştır.

• Polatlı (İnler Köyü), Haymana ve Kırşehir'e sürgün tarihi genellikle 1780 olarak belirtilse de, İnler köyü kabristanındaki mezar taşları daha eski tarihleri gösterir: Mikaili aşireti hanedanından Hacı İbrahimzade Osman Efendi 1868'de, dedesi ise 1842'de vefat etmiştir. Bazı kaynaklar Haymana'daki Mikailili Ali Şir Bey'in ilçe idare meclisi azası olduğunu, ancak kanunsuz hareketleri nedeniyle halk şikâyetleri olduğunu aktarır.
• Aşiret, Osmanlı döneminde Hamidiye Alaylarına fiilen katılmıştır: Karakilise ve Diyadin bölgesinden 175 süvari ve 325 piyade olmak üzere toplam 500 kişilik destek vermiştir.
• 1921 Sakarya Savaşı'nda İnler köyü halkı tam tekmil katılmış; Atatürk'ün burada kaburgasından yaralanıp tedavi edildiği rivayet edilir.

Fransız araştırmacı Vital Cuinet'in 1890-1894 tarihli Asya Türkiyesi eserinde Mikaililerin göçebe hayatı bırakıp yerleşik düzene geçtiği, tarım ve hayvancılığın temel geçim kaynağı olduğu belirtilir.

Mevlana Halid-i Bağdadi ve Mikaili Bağlantısı

Mikaili aşiretinin yetiştirdiği en önemli şahsiyet, Nakşibendî tarikatının Halidî kolunun kurucusu Mevlana Halid-i Bağdadi (Halid el-Bağdadi, 1776/1779-1827)'dir. Süleymaniye'ye 8 km uzaklıktaki Karadağ kasabasında doğan Bağdadi, Kadiri tarikatında eğitim almış; Abdülkadir Geylani'nin el verdiği bir zat olarak bilinir. Daha sonra Hızır'dan (aleyhisselam) ilham aldığını belirterek Halidî öğretisini geliştirmiş; Nakşibendî, Kadiri, Sühreverdî, Kübrevî ve Çişti tarikatlarında hilafet almıştır.

• Hindistan'da Şeyh Abdullah Dehlevi'den eğitim almış; 1224 Hicri'de Cihanabad'da irşad icazeti almış.
• Bağdat, Şam, Halep, Kudüs, Mısır, Hindistan, Afganistan ve Güneydoğu Anadolu'da (Mardin, Gaziantep, Urfa, Diyarbakır) geniş mürid kitlesi edinmiştir.
• Hicri 1242 (Miladi 1827) Zilkade'nin 14. Cuma gecesi taun hastalığından vefat etmiş; kabri Şam Salihiye'dedir.

Bağdadi'nin öğretisi, tasavvufî ilimlerde derinlik ve ledünni bilgi vurgusuyla tanınır; eserleri arasında Halidiye Risalesi, Mecd-i Talid ve Şemsü’ş-Şümus sayılabilir.

Aşiret, Şafiî mezhebine bağlı olup Kurmancî lehçesini konuşur; Caf konfederasyonunun göçebelikten yerleşik hayata geçiş sürecini temsil eder.

Aşağıdaki tablo, Mikaililerin temel özelliklerini özetler:

Özellik	Açıklama	Notlar / Bölgeler
Ana Bağlantı	Caf aşiretinin kolu	Diğer oymaklar: Kubat, Babacani vb.
Göçebe Rota	Kış: Xelikan-Kızılribat; İlkbahar: Şehrizor-Penjwen-Sine; Yaz: Senendic	M. Hurşid alıntısı
1931 Nüfusu	Yaklaşık 2000 aile	Muhammed Emin Zeki Beg
Türkiye'deki Yerleşim	Muş Bulanık (Örenkend/Xerabeşehir), Van, Ağrı, Adapazarı, Ankara (Haymana-Polatlı), Bursa	Hamidiye Alayları'na 500 kişi katkı
Önemli Şahsiyet	Mevlana Halid-i Bağdadi (Nakşibendî-Halidî kurucusu)	1776/1779-1827; Şam'da kabir
Din ve Dil	Sünni-Şafiî; Kurmancî lehçesi	Yerleşik tarım-hayvancılık

Sonuç olarak, Mikaililer aşireti, Caf konfederasyonunun tarihî göçebelik mirasını taşıyan, Osmanlı Hamidiye Alayları'ndan Cumhuriyet dönemine uzanan etkili bir Kürt topluluğudur. Mevlana Halid-i Bağdadi gibi evrensel çapta bir tasavvuf büyüğünün aşiretten çıkması, Mikaililerin manevi ve kültürel derinliğini vurgular. Aşiret, yerleşik hayata geçiş ve modern göçlerle kimliğini korumuş; günümüzde Muş, Van, Ağrı ve batı illerinde varlık göstermektedir.

Kaynakça

• Muhammed Emin Zeki Beg. Kürtler ve Kürdistan Tarihi (1931; çeşitli baskılar, Caf aşireti ve Mikaililer bölümü).
• M. Hurşid. İlgili eser (Caf göç rotaları, s. 237).
• Şeref Han Bidlîsî. Şerefname (Caf ve kolları genel referansı).
• Vital Cuinet. Asya Türkiyesi (1890-1894; Mikaililerin yerleşikleşmesi).
• www.hanifislam.com ve benzer tasavvuf kaynakları (Mevlana Halid-i Bağdadi biyografisi).
• Yerel sözlü tarih ve aşiret rivayetleri (Örenkend/Xerabeşehir, Mala Şewéş ailesi).
• Osmanlı arşiv belgeleri (Hamidiye Alayları kayıtları; Karakilise-Diyadin 500 kişi).

Araştırmalarımız sürüyor. İlaveler yapılacaktır.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan www.semskiasireti.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...

BU SAYFA İÇİN YAPILAN YORUMLAR

---

Dr Mikaili tarafından sitenizde bir habere yorum yapıldı.

Email : drfyildiz@hotmail.de
Başlık : Anadoludaki Mikaililerin gelis tarihleri
Yorum: Selamünaleyküm... Yaziniz icin elinize emeginize saglik. müsaadenizle iyi bildigimi düsündügüm konuda bazi düzeltmeler de bulunmak istiyorum; Mikaililerin 1855 de geldigi tarih kesinlikle hic bir gercege uymamaktadir .Köyümüz mezarligindaki dedemin dedesi olan Haciibrahimzade Haci Osman Efendi ,nin vefat tarihi 1868 .dir burada yazdiginiz 1799 ancak dogum tarihi olabilir ,ki kaynagi Tarih Icinde Polatli kitabidir .ve de tasi yanlis okumustur. H.Osman Efendi nin dedesinin mezarida köydedir ve de 1841 de vefat ettigi yazilidir. Köy camisi de yine H.Osman Efendi tarafindan 1842 de yapilmistir. Asiret de bizim verilerimize göre 1780 lerde Polatli Haymana civarina varmistir. Zirki ,Rutan, Baziki ve Canbeglerle beraber buraya göcetmislerdir. Ben 8 .ci nesilim. Saygilarimla

Admin: Sayın Dr.Mikaili, Bu değerli katkılarınız için sonsuz teşekkürler