KARAKEÇİLİ AŞİRETİ

Karakeçili Aşireti: Anadolu Üniversitesi Tarih Bölümü Yrd. Doç. Dr. Yağmur Say’ın Tezinden Özet ve Değerlendirme

Aşağıda, Anadolu Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Yağmur Say’ın Karakeçili Aşireti üzerine yazdığı yüksek lisans/doktora tezinden (Türkçe Studies, 2009, Cilt 4/3) doğrudan alıntılanan ve özetlenen ana bölümleri aynen aktarıyorum. Tezin ana tezi, Karakeçili Aşireti’nin Oğuzların Kayı boyuna mensup bir Türkmen/Yörük topluluğu olduğu, Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında önemli rol oynadığı ve Osmanlı kayıtlarında “Yörükan-ı Karakeçili” veya “Ulu Yörük” adlarıyla anıldığı yönündedir. Tez, Osmanlı tahrir defterleri, şer’iyye sicilleri ve diğer arşiv belgelerine dayanır.

Tezden Doğrudan Alıntılar ve Özet (Yağmur Say, 2009)

Giriş ve Köken

“Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında büyük rol oynayan Karakeçililer, XI. yüzyıldan itibaren varlıklarını yoğun biçimde hissettirirler. Öncelikle Sarıkeçili, Teke Türkmenleri, Keçilü Cemaatleri vb. adlandırmalarla Anadolu’nun çeşitli bölgelerine akarlar. Anadolu’daki yayılma bölgeleri hemen hemen tüm Türkiye coğrafyasını kapsar. Bu yayılmada aşiret yeni köyler kurar. Bugün Kürt Aşireti olarak bilinen Milli Aşireti tapu tahrir kayıtlarında Karakeçililerin oluşturduğu bir Türk aşireti olarak karşımıza çıkmaktadır. Karakeçililerin bazı ser’iyye sicillerinde ‘Yörükan-ı Karakeçili’ ve ‘Uluyörük’ adlarıyla anıldıklarını görüyoruz.”

Coğrafi Dağılım ve İskân

“Karakeçili aşireti, Osmanlı Devleti’ni kuran ‘Kayı’ boyuna mensuptur. ‘Kayı’, sağlam, metin, güçlü ve kuvvetli anlamlarına gelmektedir. Kayı boyu Oğuzların en büyük boyu olup, Bozoklara tabidir. Moğol istilası nedeniyle Karakeçililer, bağlı bulundukları Kayı boyu ile birlikte, Türkistan-Horasan ve Anadolu çizgisinde göçe mecbur kalmışlardır. Bu göç esnasında reisleri Ertuğrul Bey idaresinde Anadolu’ya gelen Kayı boyu ve Karakeçililer göçebe yaşayışlarını, yarı göçer biçimde sürdürmüşlerdir. Urfa, Siverek ve Suruç Karakeçililerinin varlıkları XV. ve XVI. yüzyıllardan beri bilinmektedir. Urfa Karakeçilileri ile Bingöl’ün Simsor Karakeçilileri Doğu Anadolu Zaza Türk aşiret grupları içinde yer alır. Siverek Karakeçilileri kendilerini Türkmen olarak kabul etmektedirler. Bunların yaşamakta oldukları köylerinin adları da tamamen Türkçedir. Yüzyıllardan beri bu isimler değişmeden günümüze kadar gelmiştir. Söz konusu bu köyler arasında Ağaören, Deliktaş, Karahöyük, Karadibek, Kurtini, Başıbüyük, Göllü, Mezra, Karacaviran, Mizar, Çabakçur, Karafinik, Bozkaya, Kabasırt, Kabahaydar, Sadıklı, Salur, Çepni vb.”

Milli Aşireti Bağlantısı ve Tartışma

“XVI. yüzyıl Diyarbakır Tapu Tahrir Defteri’ne göre, Milli Aşireti gruplarının Karakeçililerden oluştuğu anlaşılmaktadır. Ziya Gökalp, Viranşehir’deki Millilere komşu olarak nitelendirdiği Karakeçililerin (Aslında bu boyun içinde addedilmektedirler) Bursa’daki Karakeçililerin bir bölümünü oluşturduklarını ve zamanla Türkçeyi unuttuklarını ifade ederek, bunların köy isimlerinden hareketle Türk olduklarının anlaşıldığını söylemektedir. Nitekim, Salur ve Kangılı köylerinin Karacadağ’da yer aldığını, bunların da eski Türk boy adları olduğunu belirtmektedir.”

İskân ve Göç Süreci

“XIX. yüzyılda çeşitli sosyal nedenler ve buhranlar sonucunda aşiretler üzerindeki baskı artmış, Kafkaslardan ve Balkanlardan gelen yoğun göçmen nüfusun iskân çalışmaları Karakeçililerin elinde bulundurdukları ovaların onların elinden çıkması sonucunu doğurmuştur. Bu ve benzeri nedenlerle göç hareketleri görülmekte, bazı konar-göçer Yörük Aşiretleri de ellerinde kalan yaylak ve kışlaklarına yerleşmek zorunda kalmışlardır. Osmanlı Devleti’nde birçok aşirette olduğu gibi, Karakeçili aşiretinin de belli dönemlerde zorunlu iskâna tabi tutulduğu anlaşılmaktadır. Birçok köyün zorunlu iskân nedeni ile Karakeçililer tarafından oluşturulduğunu biliyoruz.”

Sonuç (Tezden Özet)

“Karakeçili aşireti, Osmanlı Devleti’ni kuran Kayı boyuna bağlı bir aşirettir. Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında büyük rol oynamışlardır. Bugün Anadolu’nun birçok bölgesinde Karakeçili adını taşıyan köyler, obalar ve soyadları bulunmaktadır. Aşiret, konar-göçer Yörük kimliğini uzun süre korumuş, ancak iskân politikaları ve zorunlu yerleşimlerle birlikte yerleşik hayata geçmiştir. Özellikle Eskişehir-Seyitgazi-Kuyucak hattında yoğunlaşmışlardır.”

Ek Notlar ve Karşılaştırmalı Değerlendirme

Tez, Karakeçili Aşireti’ni tamamen Türkmen/Kayı boyu kökenli olarak sınıflandırır ve Milli Aşireti’nin tapu tahrir defterlerinde “Karakeçililerden oluşan bir Türk aşireti” olarak kaydedildiğini vurgular. Ancak sizin eklediğiniz notta belirtildiği üzere, 15. yüzyıl Akkoyunlu dönemi tarihçisi Ebubekir-i Tihrani’nin Kitab-ı Diyarbekriyye adlı eserinde Karakeçili ve Akkeçili’nin Akkoyunlu Türkmenleri ile birlikte konar-göçer yaşam süren Kürt aşiretleri arasında sayıldığı belirtilir. Bu, dönemin kaynaklarında aşiretin etnik kimliğinin bağlama göre farklı yorumlandığını gösterir.

Ayrıca Milli Aşireti’nin Hamidiye Alayları’ndaki lideri İbrahim Paşa’nın Kürt-Alevi kimliğiyle tanınması ve aşiretin büyük kısmının Alevi olması, tezin “Türk aşireti” tezini tartışmalı hale getirir. Osmanlı tahrir kayıtlarında “Ekrad-ı Karakeçili” (Karakeçili Kürtleri) ifadesinin kullanılması da etnik geçişkenliği doğrular. Bu durum, Osmanlı’da “Ekrad” teriminin bazen etnik değil, konar-göçer/yaylakçı yaşam tarzını ifade ettiğini gösterir.

Tezin temel argümanı arşiv belgelerine (tahrir defterleri, şer’iyye sicilleri) dayanır ve Karakeçili’nin Oğuz-Kayı kökenini vurgular; ancak 20. yüzyıl asimilasyon politikaları ve Cumhuriyet dönemi anlatıları bu tezi güçlendirmiş olabilir. Karşıt görüşler (Akkoyunlu dönemi Kürt-Türkmen ittifakı) ise daha çok sözlü tarih ve yerel rivayetlere dayanır.

Kaynakça

• Say, Yağmur. (2009). “Karakeçili Aşireti”. Turkish Studies – International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4/3, Spring 2009, ss. 1913–1946.
• Ebubekir-i Tihrani. (875/1470). Kitab-ı Diyarbekriyye (Akkoyunlu dönemi Kürt-Türkmen aşiret ilişkileri).
• Muhammed Emin Zeki Beg. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi (Milli Aşireti ve Karakeçili karşılaştırması için).
• Osmanlı Arşiv Belgeleri (BOA): Tahrir defterleri, şer’iyye sicilleri (16.–19. yüzyıl Karakeçili kayıtları).