HAMZE HACİLU OĞMAĞI

Hamze Hacilular, Bozulus Türkmenleri arasında yer alan ve özellikle Diyarbekir ile Ahlat yörelerinde yaşayan bir aşiret olarak kaynaklarda zikredilmektedir. Kara Yülük Osman Bey döneminde Akkoyunlular’a katılan bu aşiret, Akkoyunlu siyasî yapısında önemli roller üstlenmiş, daha sonra Osmanlı arşivlerinde de izleri sürülmüştür.

Akkoyunlu Dönemi

• Kara Yülük Osman Bey Zamanı: Hamze Hacilular, Akkoyunlu konfederasyonuna katılarak varlıklarını göstermiştir.
• Hamza Bey Dönemi: Aşiretin etkinliği özellikle Kara Yülük Osman Bey’in oğlu Hamza Bey devrinde artmıştır.
• Taht Mücadeleleri: Akkoyunlu imparatorluk devrinde Fars eyaletinde bulunan Hamze Hacilu, taht mücadelesinde Sultan Halil’in davasını desteklemiştir. Bu destek, aşiretin siyasî tercihlerini ortaya koymaktadır.

15. Yüzyıl Sonu ve Aşiretler Arası Çekişmeler

• 1490 Olayları: Aşiretler arasındaki savaşların başladığı dönemde Hamze Hacilular, Sufi Halil Bey Musullu’nun etrafında toplanmıştır.
• Bu tarihten sonra kaynaklarda uzun süre görünmezler. Safevî tarihçileri de Hamze Hacilu’dan bahsetmemektedir.

Osmanlı Dönemi

• 16.-18. Yüzyıllar: Osmanlı arşivlerinde Hamze Hacilular önce Bozulus Türkmenleri arasında, daha sonra ise Orta Anadolu’da yaşamaktadır.
• Bu durum, aşiretin göçebe Türkmen yapısına uygun olarak farklı bölgelerde varlığını sürdürdüğünü göstermektedir.
• Günümüz: Bugün Hamze Hacilu’dan bir cemaatin Antalya sahil bölgesinde yaşadığı bilinmektedir. Bu, aşiretin tarihî sürekliliğini ortaya koymaktadır.

Değerlendirme

Hamze Hacilular, Akkoyunlu siyasî yapısında yer almış, Osmanlı döneminde ise Bozulus ve Orta Anadolu Türkmenleri arasında varlığını sürdürmüştür. Safevî kaynaklarında yer almamaları, onların Akkoyunlu sonrası siyasî etkinliklerinin sınırlı kaldığını göstermektedir. Ancak Osmanlı arşivlerinde izlerinin sürülmesi, aşiretin uzun vadeli tarihî devamlılığını kanıtlamaktadır. Günümüzde Antalya sahilinde yaşayan cemaat, bu aşiretin tarihî köklerinin günümüze kadar ulaştığını göstermektedir.

Kaynakça

1. Diyarbekriyye, s.133, 359.
2. Tarih-i Emini, 63b, 68b-69a.
3. Budak Münşi Kazvini, Cauahırü’l-Ekber, Leningrad nüshası, Dorn 288, s.274a, 276a, 277a, not 5, 48.
4. Refik, Aşiretler, s.219.
5. Jean Paul Roux, Les Traditions des Domanes de la hırgie meridionale, Paris: B. Archéologie, XXIV, 1970, s.27.
6. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler), İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1992.
7. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Ankara: TTK Yayınları, 1988.