GRAVİ, GIRAWİ, GERAVİ AŞİRETİ

..

Gravi (Gırawi/Gıraviyan) Aşireti, Hakkâri ve Van bölgesinde tarihsel olarak önemli bir rol oynamış, kökeni Rewadi aşiretine dayandırılan ve Ertuşi Konfederasyonu içinde ayrıcalıklı bir konuma sahip Kürt aşiretlerinden biridir.

Tarihsel Köken ve Göçler

• Köken: Gravi aşireti, Selahaddin-i Eyyubi’nin mensubu olduğu Rewadi aşiretinden türeyen Hertoşi aşiretinin Hacı Mend kolundan ayrılmıştır.
• Göç: Irak’ın Rewanduz bölgesindeki Xana Mezın adlı yerden Hakkâri civarına göç etmişlerdir.
• Dil ve Din: Tamamı Sünni olup Kürtçenin Kurmanci lehçesini (Hakkâri şivesi) konuşurlar.

Yerleşim Alanları

• Türkiye: Van merkez, Gevaş, Gürpınar (Elkik/Kamışlı köyü), Noduz Mekoski köyü, Üçdoğan (Zağ), Hakkâri ve Beytüşşebap.
• Nüfus: Günümüzde yaklaşık 15 bin kişi oldukları tahmin edilmektedir.

Tarihsel Rol

• Hamidiye Alayları: Sultan II. Abdülhamid’in 1893’te kurduğu Hamidiye Alayları’nda aktif görev almışlardır. Başkale ve Norduz Mirlivalarında 375 süvari ve 300 piyade ile toplam 675 kişi katkı sağlamışlardır. Ayrıca Gewdanlarla birlikte Hakkâri Mirlivasında 500 kişi ile yer almışlardır.
• 1915 Van Savunması: 17 Mayıs 1915’teki Ermeni işgalinde Van’ın savunulmasında önemli rol oynamışlardır.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Kollar:
• Mala Şaxi: Temır Ağa, Mala Qulixan, Mala Heci.
• Beytüşşebap Kolu: Mala Hacı Salih, Mala Mahmud, Mala Eyşa, Mala Şakule, Mala Ekser, Mala Şeref, Mala Teterxan, Gergeriler, Mala Hasane Tahir, Mala Hamit Ağa, Mala Miro, Mala Qesirke, Mala Emer, Mala Hemzo.
• Geçim: Tarım ve hayvancılık; yayla yaşamı yaygındır.
• Toplumsal İlişkiler: Komşu aşiretlerle barışçı ilişkiler kurmuş, eğitime önem veren bir aşiret olarak tanınmıştır.

Akademik Değerlendirme

• Konfederasyon İlişkisi: Martin van Bruinessen’e göre Gravi aşireti, Ertuşi Konfederasyonu’nda yer almakla birlikte köken olarak Ertuşi’den değildir. Bu durum, aşiret konfederasyonlarının yalnızca akrabalık bağlarıyla değil, siyasi ve sosyal çıkarlarla da şekillendiğini gösterir.
• Soyluluk ve Liderlik: Rus araştırmacı A.M. Menteşaşvili, Gravilerin “soylu aşiret” olarak kabul edildiğini ve Ertuşi konfederasyonunun başını çektiğini belirtir. Lehmann-Haupt ise Birinci Dünya Savaşı öncesinde Gravilerin büyük politik ağırlığa sahip olduğunu aktarır.
• Karşılaştırma: Menteşaşvili, Gravilerin ayrıcalıklı konumunu Van’daki Alan aşiretiyle karşılaştırarak, her iki aşiretin de yönetici aileleri ve halk tabanı arasında benzer bir yapı sergilediğini vurgular.

Kaynakça

1. Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, London, 1992.
2. A.M. Menteşaşvili, Kürt Aşiretleri Üzerine Araştırmalar, Moskova, 1970’ler.
3. Lehmann-Haupt, Armenien und Kurdistan: Reiseergebnisse, Berlin, 1926.
4. Mehmet Emin Zeki Beg, Kürtlerin Tarihi, Irak, 1931

Araştırmalarımız sürüyor, Düzeltme ve ilaveler yapılacaktır. Gravi aşireti ile ilgili, bilgi belge ve fotoğrafları  ekleyebilirsiniz

UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.