GEYLANİ VEYA GÊLANİ AŞİRETİ

Ceylanî (Gêlanî) Aşireti, tarihsel kökeni itibarıyla İslâm dünyasında büyük bir manevi otoriteye sahip olan Hazreti Abdülkadir Geylânî’nin soyuna dayandırılan, hem dini hem de toplumsal açıdan saygın bir Kürt aşiretidir.

Tarihsel Köken ve Soy Bağı

• Aşiretin adı, İran’ın Geylan bölgesinden gelmektedir.
• Soyları, Hz. Hasan’ın torunu Hasan-ı Müsenna’nın oğlu Abdullah’a dayandırılır. Bu nedenle hem seyyid hem de şerif kabul edilirler.
• Abdülkadir Geylânî (1078–1166), aşiretin en önemli şahsiyetidir. Bağdat’ta yaşamış, Kadiri tarikatının kurucusu olarak İslâm dünyasında derin bir iz bırakmıştır.

Yerleşim Alanları

• Türkiye: Bitlis (özellikle Hizan-Gayda beldesi), Van, Siirt, Garzan, Hakkâri.
• Irak ve Suriye: Tarihsel olarak Bağdat, Hama ve Erzen bölgelerinde medreseler ve külliyeler kurmuşlardır.

Dini ve Kültürel Etki

• Medrese ve Külliyeler:
• Teylan köyündeki külliye, Seyyid Şeyh Hasanî Teylânî tarafından inşa edilmiştir.
• Hama’da Seyyid Ahmed Zahiruddin Geylânî tarafından kurulan Medrese el-Kadiriyye, 1980’li yıllarda yıkılmıştır.
• Erzen’de (Siirt-Garzan) yeni bir külliye inşa edilerek İslâm’ın yayılmasına katkı sağlanmıştır.
• Toplumsal Hizmet: Asırlardır medreselerinde ve imarethanelerinde fakirlere barınma ve eğitim imkânı sağlamışlardır.
• Ehlibeyt’e Saygı: Halk arasında Kadiri ailesine ve Ehlibeyt’e duyulan hürmet günümüze kadar devam etmektedir.

Siyasi ve Askerî Katkılar

• I. Dünya Savaşı: Şeyh Abdulmennan Geylânî ve müridleri Rus cephesinde (Bitlis ve civarı) vatan savunmasına katılmış, Ankara Meclisi tarafından Kurtuluş Madalyası ile onurlandırılmıştır.
• Bu mücadele, aşiretin dini liderliğinin yanı sıra siyasi ve askeri alanda da etkin olduğunu göstermektedir.

Önemli Şahsiyetler

• Hazreti Abdülkadir Geylânî (1078–1166): Kadiri tarikatının kurucusu, İslâm dünyasında “Gavs-ül Azam” olarak bilinir.
• Seyyid Ahmed Zahiruddin Geylânî: Hama ve Erzen’de medrese ve külliyeler kurmuş, İslâm’ın yayılmasına katkı sağlamış, şehit edilmiştir.
• Seyyid Ali Geylânî: Erzen’de defnedilmiş, halk arasında “Seyyid Ali Biriki” olarak bilinir.
• Seyyid Hasan Geylânî: Teylan köyünü mamur etmiş, bölgenin dini merkezlerinden birini oluşturmuştur.
• Şeyh Abdulmennan Geylânî: I. Dünya Savaşı’nda Rus cephesinde gönüllü alay komutanı olarak görev almıştır.

Akademik Değerlendirme

Ceylanî/Gêlanî aşireti, dini kimliği ile toplumsal kimliği birleştiren ender aşiretlerden biridir.

• Dini Etki: Kadiri tarikatı aracılığıyla İslâm dünyasında geniş bir manevi nüfuz kazanmıştır.
• Toplumsal Etki: Medreseler ve imarethaneler aracılığıyla halkın eğitim ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamıştır.
• Siyasi Etki: Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde dini liderlikleri sayesinde bölgesel siyasette etkin olmuşlardır.

Kaynakça

1. Mehmet Emin Zeki Beg, Kürtlerin Tarihi, Irak, 1931.
2. Abbas Azavi, Şerefname ve Kürt Aşiretleri Üzerine Araştırmalar, Bağdat, 1930’lar.
3. Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, London, 1992.
4. Saged Abdulkadir Geylani Eğitim ve Kültürünü Yaşatma Derneği, Arşiv Belgeleri.
5. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, Ankara, 1988.

Araştırmalarımız sürüyor,İlave ve düzeltmeler yapılacaktır.

UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.