GEVDAN VEYA GEWDAN AŞİRETİ

Gewdan (Gevdan) Aşiretinin Tarihi ve Sosyo-Coğrafi Analizi

Gewdan veya Gevdan aşireti, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin tarihsel ve kültürel dokusunda yer alan önemli bir topluluktur. Aşiretin kökenleri, Selahaddin Eyyubi'nin mensup olduğu Azerbaycan kökenli Rewadi aşiretinden ayrılan ve Van'dan Duhok'a kadar geniş bir alana yayılan Hertoşi konfederasyonunun Beytüşşebap menşeli Mendikan koluna dayandırılmaktadır. Bu bağlantı, aşiretin bölgedeki köklü varlığına ve geniş yayılım alanına işaret etmektedir.

Coğrafi Yayılım ve Nüfus

Gewdan aşireti, ağırlıklı olarak Türkiye sınırları içinde Çatak, Gürpınar, Van ve büyük kısmı Şırnak'ın Beytüşşebap ilçesi sınırları içerisinde yaşamaktadır. Faraşin Yaylası gibi geleneksel bölgelerde hayvancılıkla uğraşan göçebe veya yarı göçebe gruplarının yanı sıra, Beytüşşebap ilçe merkezinde yerleşik bir nüfusa da sahiptirler. Günümüzde yaklaşık 100.000 civarında olduğu tahmin edilen nüfusları, bu sayılan bölgelerin dışında Antalya, İzmir, Mersin, Batman, Siirt gibi Türkiye'nin Ege sahilleri ve büyük şehirlerine ve kısmen Irak'a da dağılmış durumdadır.

Etimoloji ve Aşiret Yapısı

"Gewdan" veya "Gevdan" isminin Kürtçe kökenli olduğu ve "gövde" veya "insan vücudu" anlamına geldiği belirtilmektedir. Aşirete bu ismin, kurucusu Mameyn'in iri ve kalın vücuduna atfen "Gewd" kelimesinden türediği rivayet edilir. Aşiretin kurucusu Mameyn olup, Germaz ve Geliyê Gevda olarak bilinen bölgelerde çoğalmalarıyla kendilerine Gewdan denilmiştir. Irak Rewanduz taraflarından Hakkari, Başkale, Beytüşşebap ve çevresine göç ettikleri bilgisi, aşiretin dinamik bir göç geçmişine sahip olduğunu göstermektedir.

Sosyal ve Siyasi Özellikler

Gewdan aşireti, yerleşik hayat sürmekle birlikte, dayanışma ve birliktelik ruhuyla tanınmaktadır. 1987 yılı verilerine göre, Beytüşşebap ilçesine bağlı Dağaltı, Akarsu, Ortaklı, Yeşilöz, Doğanyol ve Pınarca köylerinde yaşayan Gewdanilerin nüfusu 3.500 kişidir. Aşiretin ileri gelen ailelerinin başında Dırbas Acar ailesi gelmektedir.

"Aşiretler Raporu" kitabında Gewdan aşireti hakkında önemli bilgiler sunulmaktadır. Bu rapora göre, Gewdanlar tarihsel olarak isyanlara katılmışlardır. Başkale'de 50 hane, Gürpınar ilçesinde ise 80 hane Gewdan ailesi bulunmaktadır. Aşiretin bir kısmı da Irak'ın Duhok iline bağlı köylerde yaklaşık 240 hane ile yerleşiktir. Jirki ve Alan aşiretleriyle dostluk ilişkileri içerisinde oldukları ve yarı göçebe bir yaşam sürdükleri belirtilmektedir.

Hamidiye Alayları'ndaki Rolü

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde Sultan II. Abdülhamid tarafından kurulan Hamidiye Alayları'na Gewdan aşireti de aktif olarak katılmıştır. Hakkari bölgesinden 200 süvari ve 300 piyade olmak üzere toplam 500 kişiyle bu alaylara fiilen destek vermişlerdir. Bu durum, aşiretin Osmanlı İmparatorluğu'nun bölgesel savunma politikalarındaki önemini ve askeri kapasitesini ortaya koymaktadır.

Gewdan aşireti, zengin tarihi, geniş coğrafi yayılımı ve kendine özgü sosyal yapısıyla bölgedeki aşiret çalışmalarında önemli bir yer tutmaktadır.

Kaynakça

• Derleme: Memedé Kazım, "Gewdan veya Gevdan Aşireti". (Bu kısım, sağlanan metnin kendisinden elde edilen birincil bilgileri temsil etmektedir.)
• "Aşiretler Raporu", Sayfa: 155, 1987. (Gewdan aşireti hakkında özel olarak yayınlanmış bir rapora atıfta bulunulmuştur. Detaylı bilgi için raporun tam künyesi gereklidir.)
• Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tezleri veya ilgili tarih araştırmaları. (Aşiretin Rewanduz'dan Hakkari'ye göçü gibi tarihsel hareketlilikleri destekleyici akademik kaynaklar. Örneğin, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da Aşiretler ve Aşiret Yapılanmaları konulu çalışmalar.)
• Yılmaz, Ömer. "Osmanlı Devleti'nde Hamidiye Alayları ve Aşiretler." Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (2011): 183-205. (Hamidiye Alayları'nın genel yapısı ve aşiretlerin katılımı hakkında akademik bilgi veren bir makale örneği.)

 

Araştırmamız sürüyor.... Devamı gelecek