Garısi,Garısan Aşireti

Garısi (Garısan) Aşireti: Antik Köken İddiaları, Rojki Konfederasyonu İçindeki Yeri ve Tarihsel Dinamikler

Garısi veya Garısan Aşireti, Kürt tarihinin en eski ve köklü aşiretlerinden biri olarak kabul edilmekte, kökenlerinin Sasani hükümdarı Nuşirevan'a dayandığı iddia edilen Bilbaşi Aşireti'ne bağlandığı belirtilmektedir. Bu iddialar, aşiretin Mezopotamya ve İran'ın antik medeniyetleriyle olan bağlantılarına işaret etmektedir. Aşiretin tarihi, Rojki konfederasyonu içindeki yeri, coğrafi yayılımı ve sosyal yapısı, bölgenin çok katmanlı demografik ve kültürel dokusunu anlamak için kritik veriler sunmaktadır.

1. Köken İddiaları ve Antik Bağlantılar

Garısi Aşireti'nin kökenlerinin Sasani hükümdarı Nuşirevan'a dayanan Bilbaşi Aşireti'ne bağlandığı iddia edilmektedir. Bilbaşi aşiretleri, ünlü sahabi ve komutan Halid bin Velid'in torunları olduklarını kabul etmektedirler. Bu durum, Garısi Aşireti'nin hem antik İran medeniyetleriyle hem de İslam tarihinin erken dönemleriyle kurmaya çalıştığı güçlü bağları göstermektedir.

Şeref Han'ın "Şerefname" adlı eserinden aktarılan rivayete göre, Garısi Aşireti gibi Rojki konfederasyonuna bağlı aşiretler, Bitlis ve Sason'u (Hazzo) David adlı bir Gürcü'den ele geçirmişlerdir. Bu durum, aşiretin bölgenin fethi ve yerleşim süreçlerindeki rolünü ortaya koymaktadır.

2. Rojki Konfederasyonu İçindeki Yeri

Garısi Aşireti, 24 aşiretin 12'şerli iki konfederasyon halinde birleşerek meydana getirdiği Rojki Aşireti'nin önemli bir parçasıdır. Bu iki konfederasyon Kovalisi ve Bilbaşi'lerden oluşmaktaydı ve Garisiler bu konfederasyon içinde önemli bir yere sahipti. Ancak Bilbaşi ve Kovalisi aşiretleri içindeki birçok aşiretin, bu konfederasyonların kolları olmayıp sadece beraber hareket eden müstakil aşiretler olduğu da bir gerçektir. Garısi Aşireti'nin de bu müstakil aşiretlerden biri olması muhtemeldir.

3. Coğrafi Dağılım ve Yerleşim Alanları

Garısi Aşireti'nin Cezire'deki Biden Kalesi'nin sahibi olması ve Kamız adı verilen Kiver Kalesi'nde Kırşiler ile beraber yaşamış olmaları, bu aşiretin Cezire ve Botan kökenli bir aşiret olduğunu ortaya koymaktadır. Günümüzde Siirt, Bitlis ve Eruh civarında ağırlıklı olarak yaşamaktadırlar. Özellikle Eruh çevresine yerleşen Garısa Aşireti, bu bölgedeki yaylaların asıl sahipleri olup buraları yazlık alanları olarak kullanmışlardır.

Ünlü Kürdolog ve araştırmacı Vilademir Minorsky, bu aşiretin adını "Karsi" olarak yazmaktadır. Tınzi (Tınze, Tanze, Kalhuk) yöresi ve Kiver (Kamiz, Kewar) Kalesi'nin de Garısi ve Kırsi kabilelerinin egemenliği/yönetimi altında olduğunu belirtir. Bu bilgiler, aşiretin tarihsel olarak belirli coğrafi bölgelerde güçlü bir hakimiyet kurduğunu göstermektedir.

1987 yılında "2000'e Doğru Dergisi"nin yayınladığı Aşiret Raporu'nda Siirt bölgesinde yaşayan Garısan Aşireti'nin nüfusu yaklaşık 3.000 kişi olarak verilmektedir. Kışın Demirkaya köyü ve Eruh'un Bağgöze Bucağı yöresinde, yazın ise Pervari ve Gevaş yaylalarında yaşarlar. Bu durum, aşiretin yarı göçebe bir yaşam tarzı sürdürdüğünü göstermektedir.

4. Göç Nedenleri ve Tarihsel Hareketlilik

Garısilerin de bulunduğu Bilbaşi konfederasyon aşiretleri, önce Şehrisor'dan, daha sonra da İran'daki Lahican bölgesinden gelmişlerdir. Bu göçlerin nedeni, İran'daki Baban Bölgesi'nde yaşayan Mirbasıkî Aşireti ile giriştikleri savaş olmuştur. Mukrîlere bağlı olan Mirbasıkîler, dönemin hükümdarının desteğini alarak Bilbaşi aşiretlerini bu bölgeden çıkarmışlardır. Lahican ve Baban topraklarından gelen Garısiler, Bitlis'in Mutki ilçesinin Tab isimli beldesine yerleşmişler, daha sonra Siirt, Eruh ile diğer şehirlere dağılmışlardır. Şerefname bu savaşın nedeninden bahsetmese de, Abbas Azavi bu savaşın toprak mülkiyeti sebebiyle çıktığını kaydetmektedir.

5. Sosyal Yapı ve Özellikler

Kırsal kesimlerde yaşayan Garısiler, tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadırlar. Barışçıl ve iyi diyalog kurabilen bir aşiret olarak bilinirler. Araştırmacı Mark Sykes, 1906 yılında yayımladığı bir makalesinde bu aşiretin bir kısmının "semi-nomadic" yani yarı göçebe bir hayat yaşadığını yazmaktadır.

1987 Aşiret Raporu'na göre, Garısan Aşireti genel olarak isyanlara katılmamış olup, Davudiyan Aşireti ile husumetleri vardır. Aşirette kan davası geleneği yaygındır. Özel kıyafetleri olup, kadınları aile içinde söz sahibidirler. Bu son özellik, aşiret içindeki toplumsal cinsiyet rolleri ve kadınların statüsü hakkında önemli bir ipucu vermektedir.

6. Dini ve Dilsel Kimlik

Siirt bölgesinde yaşayan Garısan Aşireti'nin dili Kurmançça, mezhebi ise Şafii'dir. Bu durum, aşiretin genel olarak Kürt kimliğine sahip olduğunu ve Sünni İslam inancına mensup olduğunu göstermektedir.

7. Önemli Aileler

Siirt bölgesindeki Garısan Aşireti'nin ileri gelen ailelerinin başında, Merkez İlçe Demirkaya köyündeki Aslancı ailesi olduğu iddia edilmektedir.

8. Sonuç

Garısi (Garısan) Aşireti, kökenleri Sasani dönemine uzanan ve Halid bin Velid soyuna bağlama iddialarıyla Rojki Konfederasyonu içinde önemli bir yer tutan köklü bir aşirettir. Cezire ve Botan kökenli olmaları, tarihi kalelere hakimiyetleri ve İran'dan Anadolu'ya uzanan göç rotaları, aşiretin dinamik tarihini ortaya koymaktadır. Siirt, Bitlis ve Eruh civarındaki yoğunlukları, yarı göçebe yaşam tarzları ve tarım-hayvancılıkla geçimlerini sağlamaları, onların sosyo-ekonomik profilini oluşturmaktadır. Barışçıl karakterleri, kadınların aile içindeki söz sahibi olmaları gibi özellikler, aşiretin sosyal yapısının dikkat çekici yönleridir. Garısi Aşireti'nin incelenmesi, Güneydoğu Anadolu'nun aşiret sosyolojisi, tarihi göçleri ve kültürel etkileşimleri hakkında değerli bilgiler sunmaktadır.

Kaynakça

1. (Metinde belirtilen Şerefname'den aktarılan rivayetler ve sözlü anlatımlar. Bu bilgiler için spesifik akademik makale veya kitap adı verilmemiştir. Daha detaylı araştırma için ilgili eserlerin künyeleri kontrol edilmelidir.)
2. Minorsky, Vilademir. (Tarihsiz). (Karsi, Tınzi yöresi ve Kiver Kalesi üzerine bilgiler). (Bu eserin tam künyesi akademik atıfta gereklidir.)
3. "Aşiretler Raporu". (1987). 2000'e Doğru Dergisi. (Siirt bölgesi Garısan Aşireti hakkında bilgiler).
4. Azavi, Abbas. (Tarihsiz). (Baban bölgesindeki Mirbasıkî Aşireti ile savaşın nedeni üzerine bilgiler). (Bu eserin tam künyesi akademik atıfta gereklidir.)
5. Meta Knowledge Search results for "Garısi Aşireti tarihi", "Rojki Aşireti kolları", "Siirt Garısan Aşireti", "Halid bin Velid ve Bilbaşi". (2026). Erişim Tarihi: 8 Mart 2026.
6. Şeref Han, Bitlisi. (1597). Şerefname. (Kürt aşiretlerinin tarihi ve Rojki konfederasyonu hakkında temel kaynak).
7. Sykes, Mark. (1906). The Kurdish Tribes of The Ottoman Empire. (Yarı göçebe aşiretler üzerine bilgiler).
8. 
   

 Araştırmalarımız sürüyor, İlave ve düzeltmeler yapılacaktır. Not:Kaynak gösterilmeden Alıntı yapılamaz, kopyalanamaz, elektronik ortamda kullanılamaz. UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz. Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan Sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...