CIBRAN, CİBRAN AŞİRETİ

---

Cibrani (Cibran, Cibrin) Aşireti: Kökenleri, Siyasi Rolleri ve Kültürel Mirası Üzerine Akademik Bir İnceleme

Cibrani veya Cibran aşireti, köklü tarihi, geniş coğrafi yayılımı ve önemli siyasi figürleri ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun, aynı zamanda Ortadoğu'nun önemli Kürt aşiretlerinden biridir. Aşiretin kökenleri, Eyyûbiler dönemindeki askeri katkıları, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki rolleri ve modern dönemdeki aktivist şahsiyetleriyle dikkat çekmektedir.

Köken ve Tarihsel Bağlantılar: Cibrani aşiretinin kökeni çok eskilere dayanmaktadır. Faiz Ebu Fevre'nin "Aşairi Filistin" isimli eserinde, Selahaddin Eyyûbî ile savaşlara katılan ve öncü kuvvet olarak görev yapan aşiretlerden birinin Cibrani aşireti olduğunu belirtmesi, aşiretin askeri kimliğinin ve bölgesel güç dinamiklerindeki rolünün Eyyûbiler dönemine kadar uzandığını göstermektedir. Bu bağlantı, aşiretin İslam dünyasındaki askeri ve siyasi oluşumlarla olan ilişkilerini ortaya koymaktadır.

Aşiretin kökenlerinin 1200'lü yıllarda yaşayan Celali aşiretine dayandığı söylenmektedir. Ayrıca Mervani Devleti'nin kuruluşunda da yer almaları, onların Kürt tarihindeki erken dönem siyasi oluşumlarla olan bağlarını pekiştirmektedir. "Mu’camul Buldan" isimli eserde Cibran'ın (Cibrin) Halep yakınlarında merkezi bir köy olarak belirtilmesi, aşiretin bu coğrafyayla olan tarihsel ve demografik ilişkisine işaret eder. Makdisi, el-Ömeri ve Zehebî gibi önemli tarihçilerin eserlerinde Cibrani aşiretinden bahsetmeleri, aşiretin tarihsel önemini ve geniş tanınırlığını vurgular.

Coğrafi Dağılım ve Alt Kabileler: Mehmet Emin Zeki Beg'e göre, 1930 yılı verilerine göre Cibrani aşireti yaklaşık 2000 aileden oluşmaktaydı. Bu rakam, aşiretin o dönemdeki demografik büyüklüğünü göstermektedir. Aşiret, bünyesinde birçok kabile barındırır ve Moxalı, Arapağa, Torıni, Alıki, Şeyhan, Mamegan ve Şaderli aşiretleri gibi kollara ayrılır. Bu aşiretlerin tamamı Muş, Bitlis, Kars ve Van civarında yaşamaktadır.

Eskiden Urfa ve Viranşehir civarında yaşarlarken, daha sonra Varto, Karlıova, Bulanık ilçelerine yerleşmeleri, aşiretin tarihsel göç yollarını ve yerleşim paternlerini göstermektedir. Günümüzde bir kısım Cibraniler Irak'ta, özellikle Kerkük'te de yaşamaktadırlar. Kerkük'teki Cibraniler "Sadekurdi" olarak bilinir ve hala çoğu Arapça bilmemektedir, bu da onların Kürt kimliklerini koruduklarını gösterir. Şeyh Rıza Talabani dönemiyle bağlantılı olarak Talabanilerle uzun geçmişe dayanan bir düşmanlıkları ve maruz kaldıkları büyük göç, aşiretler arası ilişkilerin karmaşıklığını ve siyasi olayların aşiretler üzerindeki etkisini göstermektedir.

Bingöl'ün kuzeydoğu kesimlerinde ve Erzurum civarında yaşayan Cibranlıların (Cibrî - Gewran), Guran'larla bağlantılı olabileceği yönündeki bir başka görüş de aşiretin köken tartışmalarına farklı bir boyut katmaktadır.

Liderlik Geleneği ve Önemli Şahsiyetler: Cibrani aşiretinde reislik yapan aile, Şeyhsuvaroğullarıdır. Şeyh Suvar, Topal Haydar, Halil Timur, Fendi ve Sincar Maksut Ali gibi isimler, aşiretin ileri gelenleri ve beyleri olarak nesilden nesile aktarılmıştır.

Aşiret, Osmanlı ve erken Cumhuriyet döneminde önemli şahsiyetler yetiştirmiştir:

• Cibranlı Halit Bey (1882-1925): Muş'un Varto ilçesinin Gımgım köyünde doğmuş, Osmanlı aşiret mektebinden ve Harbiye'den mezun olmuş ünlü bir miralaydır. Ruslar ile yapılan doğu cephesi savaşlarında göstermiş olduğu kahramanlık nedeniyle miralaylığa terfi etmiştir. 1923 yılında aktif hale gelen Azadi örgütünün kurucularından olup, Şeyh Said'in kayınbiraderidir. 15 Haziran 1920'de Lolan ve Hormek aşiretlerinin de içinde bulunduğu aşiretleri toplayarak, aşiretler ve mezhepler arasındaki kavgalara son verilmesi ve Kürtlerin birleşmesi gerektiği yönünde çağrılar yapmıştır. Kürtçülük faaliyetlerinin yanı sıra isyancı girişimlerde bulunduğu iddiasıyla 20 Aralık 1924'te Erzurum'da tutuklanmış ve Bitlis Harp Divanı'nda yargılanmıştır. Hıyanet-i Vataniye Kanunu gereğince verilen karar sonucu 14 Nisan 1925'te Bitlis'te kurşuna dizilmiştir. Cibranlı Halit Bey, Kürt milliyetçiliğinin önemli figürlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.
• Şair Maruf el-Rasafi (1875-1945): Iraklı şair ve edip olan Maruf el-Rasafi'nin babası Kerkük'te yerleşmiş olan Cibbâre aşiretine mensup bir jandarma, annesi ise Şemmer kabilesine mensup Karagül aşiretindendi. Rusafi, Bağdat'ta doğmuş ve hem dini ilimler hem de Arap dili ve edebiyatı alanında özel eğitim almıştır. Osmanlı Meclis-i Meb'ûsanı'na Müntefik sancağından milletvekili olarak girmiş, İstanbul'da öğretmenlik ve yazarlık yapmıştır. Nâmık Kemal, Recaizade Mahmud Ekrem, Tevfik Fikret gibi Türk ediplerden etkilenmiş ve bu etkileri kendi yazı ve şiirlerine yansıtmıştır. "Sanat toplum içindir" ilkesini benimseyen Rusafi, şiir ve nesirlerinde düşünce özgürlüğü, bilginin yaygınlaştırılması, cehaletin ortadan kaldırılması, yoksulların desteklenmesi ve İslâm dininin temel kaynaklara göre anlatılması gibi konulara ağırlık vermiştir. "Dîvân"ı başta olmak üzere birçok esere imza atmıştır.
• Fettah el-Cebari (El-Seyid Fettah el-Cebari): Kerkük'teki Cebari aşiretine mensup ünlü Kürt şairidir. 14. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Fettah'ın birçok şiir ve kasidesi bulunmaktadır.

Sonuç: Cibrani aşireti, kökenleri Eyyûbiler ve Mervani Devleti'ne kadar uzanan, hem askeri hem de siyasi olarak Kürt tarihinde etkin rol oynamış, geniş bir coğrafi yayılıma sahip köklü bir topluluktur. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Hamidiye Alayları'nda görev almış, ancak modernleşme ve ulus-devlet süreçlerinde Cibranlı Halit Bey gibi figürlerle Kürt milliyetçiliğinin önde gelen temsilcilerinden biri olmuştur. Aşiretin bünyesinden çıkan Maruf el-Rasafi gibi önemli şairler, aşiretin kültürel ve entelektüel mirasını zenginleştirmiştir. Farklı mezheplere (Sünni ve Alevi) mensup kollarının olması ve Talabanilerle olan tarihsel düşmanlıkları, aşiretlerin iç ve dış dinamiklerini yansıtmaktadır. Cibrani aşiretinin incelenmesi, Kürt aşiretlerinin tarihsel kökenleri, siyasi adaptasyonları, kültürel katkıları ve ulus-devlet inşası süreçlerindeki rolleri bağlamında bölgenin karmaşık sosyo-tarihsel yapısını anlamak için değerli bir perspektif sunmaktadır.

---

Kaynakça:

1. Ebu Fevre, Faiz. Aşairi Filistin. (Cibrani aşiretinin Selahaddin Eyyûbî dönemindeki askeri katkılarına dair bilgi).
2. Muhammed Emin Zeki Beg. (1930'lar). Kürd ve Kürdistan Tarihi. (Cibrani aşiretinin nüfusu, kolları ve tarihi kökenleri hakkında bilgiler).
3. Yaqut al-Hamawi. Mu’camul Buldan. (Cibran/Cibrin'in Halep yakınlarındaki bir köy olarak belirtilmesi).
4. Kerkük'teki Kürt Aşiretleri ve Talabanilerle İlişkiler: Kerkük ve çevresindeki Cibrani (Sadekurdi) aşiretinin sosyo-ekonomik yapısı, Talabanilerle olan tarihsel düşmanlıkları ve göç hareketleri üzerine bölgesel araştırmalar.
5. Ayyıldız, Erol. (Eserin tam künyesi belirtilmeli). (Maruf el-Rasafi'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgiler).
6. Cibranlı Halit Bey ve Kürt Milliyetçiliği: Cibranlı Halit Bey'in hayatı, Azadi örgütündeki rolü, Şeyh Said İsyanı ile bağlantısı ve Kürt milliyetçi hareketindeki yeri üzerine tarihi araştırmalar ve biyografiler. (Örnek: Kürt modern siyasi tarihi üzerine akademik çalışmalar).
7. Kürt Edebiyatı ve Şairleri: Maruf el-Rasafi ve Fettah el-Cebari gibi Cibrani aşiretine mensup Kürt şairlerinin eserleri, edebi katkıları ve toplumsal rolü üzerine çalışmalar. (Örnek: Arapça ve Kürtçe modern şiir üzerine analizler).
8. Bingöl ve Erzurum Bölgesi Aşiretleri: Cibranlıların (Cibrî - Gewran) Bingöl ve Erzurum'daki varlığı ve Guran'larla olası bağlantıları üzerine yerel tarih ve etnografik araştırmalar.

CİBRAN AŞİRETİNİN ÖNEMLİ ŞAHSİYETLERİ

1-Cıbranlı Halit Bey

<

                                                                                         FOTOĞRAF TEMSİLİDİR.

                                                                      FOTOĞRAF TEMSİLİDİR.

Ma'rûf b. Abdilganî Mahmûd er-Rusâfî (1875-1945) Iraklı şair ve edip.

 

UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
SİTE İÇERİĞİNDEKİ BÜTÜN UNSURLAR İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.    

BU ÇALIŞMA TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR

YORUMLAR;

---

https://butun-asiretler.blogspot.com/p/caf-jaf-asireti.html   Baver elleyhabi@hotmail.com erzurum köprüköye bağlı yağan kasabaında ve izmitte bulunan cibranlıları unutmayalım aşiretimle cibranlı olmakla gurur duyorum   Mustafa tuzgold@gmail.com bız mus.tan mahacır olarak urfa.ya gelmısız rahmetlı babam bız cıbran asıretındenız dıyordu.mus.baglu.köyundenız bu konuda bılgısı olan varsa.04142156589   Serdar merdo4549@hotmail.com bende bir cıbran torunuyum muş bulanık şaberat (dogantepe ) köyündenim cıbran aşiretinden gurur duyuyorum hiç bir zaman halkına ihanet etmemiş ve halkının özgürlügü için mücadele vermiş ve bu ugurda canını veren xalıt bey in torunları yız biz.....     halil aydemir - 26/10/2012 - 05:16

bende cibran aşiretinin torıni koluna bağlı yada diğer bir ismide kenoyi kolundanım...muş bulanık köprü yolu köyü kürtçe ismi muş kop bütüli

surkentli - 12/08/2012 - 12:17

40 yaşındayım bu mustesna aşiretin bir torunu oldugumu yeni ögrendim ve onlarla şimdi daha cok gurur,aynı zamanda bu kadar geç ögrendigim için kendimden utanıyorum şimdi daha cok magrurum

FEYZULLAH YILMAZ

kim ne derse desin bizim aşiret zamanın en büyük aşireti ve ben bundan büyük bir zevk ve gurur duyuyorum ve ben o zamanda yaşamak isterdim.

 

---

 

haşim - 18/05/2012 - 11:43

Adıyaman Kahtadaki cibriyanları unutmayın

 

 

---

 

melih cibran - 11/05/2012 - 00:41 bir cıbranlı olmak her zamn bi ayrıcalıktır

zeynep güler - 13/01/2012 - 15:26

İşte benim aşiretim

suvar - 20/02/2012 - 10:28

bu bilginin kaynağı nedir..nerden çıkardınız..