BRUKAN, BRUKİ AŞİRETİ

Brukan/Bruki Aşireti, Kürt tarihinin en geniş coğrafyaya yayılmış aşiretlerinden biridir. Hem Horasan–Belh kökenli anlatılar hem de Karacadağ’dan göç rivayetleri, aşiretin kökenine dair farklı görüşler sunar.

Köken ve Göç

• Adını Horasan Belh (Mezar-ı Şerif/Afganistan) yakınındaki Brukan beldesinden aldığı rivayet edilir.
• Diğer bir rivayete göre Karacadağ’dan göç ederken Kürtçede “akrabadan ayrılma” anlamına gelen “BIR” kelimesinden türemiştir.
• İran kaynakları Brukanlıları, Kürt tarihinin en büyük aşiretlerinden Celali aşiretinden ayrılan bir kol olarak tanımlar.

Tarihsel Süreç

• 1600’lü yıllarda Siverek–Karacadağ bölgesinde göçebe olarak yaşarken, aşiret reisi Şemdin Bey ile Osmanlı komutanları arasında çıkan sürtüşmeler sonucu göç etmişlerdir.
• Göç sırasında Tendürek Dağları’nda iki kola ayrılmışlardır:
• Bir kol Erivan–Bakü civarına,
• Diğer kol Makü–Hoy bölgesine yerleşmiştir.
• 1919–1933 arasında yeniden birleşerek Van ve çevresine yerleşmişlerdir.
• Van’daki nüfusları 20.000’in üzerindedir; ayrıca Şemdinli’de de bir kabileleri vardır.
• Günümüzde Kazakistan’da yaşayan kolları da vardır.

Sosyal Yapı

• Brukanlılar ağa sistemi olmayan bir aşirettir.
• Türkiye’de reis olarak tanınan kişi, uzun yıllar milletvekilliği ve Meclis Başkanlığı yapmış Kinyas Kartal Bey’dir.
• Van’da 115 köyleri, Kars ve Iğdır’da da birçok köyleri bulunmaktadır.
• Türkiye’de toplam nüfusları yarım milyonun üzerinde kabul edilmektedir.

Tarihsel Rol ve Savaşlar

• Hamidiye Alayları’nda görev almamışlardır; çünkü o dönemde Erivan’da bulunup Rus birlikleri içinde Osmanlı’ya karşı savaşmışlardır.
• Bedir Bey (Kinyas Kartal’ın dedesi) Brukan Alaylarının komutanı olarak 93 Harbi’nde Rus saflarında yer almıştır.
• Oğlu Fethi Bey, Osmanlı tarafına geçerek Erzurum’da 9. Kafkas Tümeni’ne katılmış, kısa süre sonra şehit düşmüştür.
• Mamka aşiretinden Hasané Nado, Hamidiye Alaylarında miralay rütbesiyle görev almış ve Rus–Ermeni güçlerine karşı savaşmıştır.

Kolları

• Brukiler
• Pirkiler
• Beşkiler
• Qutkiler
• Xaskiler
• Alkanlar
• Réiska (Hejimkanlar)
• Elkalar
• Hésénkélarda
• Qırmızkiler
• Karéliler
• Şavlikliler
• Banokiler (Not: 1520’lerdeki Banukilerle karıştırılmamalıdır)

Kültürel Özellikler

• Dengbejlik geleneğini sürdürerek tarihsel olayları sözlü kültürle aktarmışlardır.
• Eğitim ve modernleşmeye önem vermiş, göç ettikleri yerlerde geleneklerini (yemek, giyim, düğün) korumuşlardır.
• Erzurum Kongresi’ne katılan Bekir Bey gibi isimler, aşiretin milli mücadeledeki rolünü göstermektedir.

Akademik Değerlendirme

Brukan aşireti, hem Horasan–Belh kökenli anlatılar hem de Karacadağ göç rivayetleri ile Kürt tarihinin en tartışmalı kökenlerinden birine sahiptir. Osmanlı–Rus savaşlarında farklı taraflarda yer almaları, aşiretin bölgesel siyasetteki esnekliğini gösterir. Ağa sisteminin olmaması, onları diğer Kürt aşiretlerinden ayıran önemli bir özelliktir.

Kaynakça

• Prof. Ahmet Özer, Doğuda Aşiret Düzeni ve Brukanlılar.
• Edward William Charles Noel, Kürdistan Üzerine Gözlemler, 1919.
• Altan Tan, Kürt Aşiretleri ve Aşiretler Arası İlişkiler.
• Tacirlikoyu.tr.gg (Hasané Nado bilgileri).

 

Hasané

Nado Eşi ile birlikte (Alıntı :Tacirlikoyu.tr.gg)

 

 130 köye yerleşmişlerdir. Onların bu bölgeye yerleşmelerinde Kazım Karabekir'in rolü olmuştur.

BIRUKANLILARIN EN ÖNEMLİ LİDERİ:KİNYAS KARTAL