BOTAN, BUXTAN AŞİRETİ

Botan (Buxtan/Bohtan) Aşireti, Kürt tarihinin en köklü ve en güçlü aşiretlerinden biri olarak bilinir. Hem tarihsel kaynaklarda hem de halk anlatılarında Botan adı, Cizre ve Mezopotamya bölgesinin merkeziyle özdeşleşmiştir.

Köken ve Adlandırma

• Botan, Mardin ve Urfa illeri ile bağlı ilçeleri kapsayan geniş bir bölgenin adıdır.
• Bu bölgeden ayrılan aşiretlere “Boti” veya “Botani” denir.
• El-Sem’ani ve Yakut el-Hamevi, Horasan’da Nişabur yakınlarında “Botani” adlı bir şehirden bahseder.
• Şerefhan’ın Şerefname’sinde Boxti aşireti Hz. Halid bin Velid’in soyuna dayandırılır; ancak diğer kaynaklar bu iddianın tarihsel olarak doğru olmadığını belirtir.

İnanç ve Kültür

• İlk dönemlerinde Yezidilik inancını benimsemişlerdir.
• Daha sonra Ehl-i Sünnet ve Cemaat mezhebine geçmiş, camiler ve medreseler kurmuşlardır.
• Cesaret ve yiğitlikleriyle tanınmış, savaş araçlarına ve özellikle Mısır kılıcı ile Şam mızrağına meraklı olmuşlardır.
• Soylu Arap atları beslemeleriyle de bilinirler.

Tarihsel Rol

• Cezire şehri, Hz. Ömer döneminde (638) barış yoluyla fethedilmiştir.
• Botan beyleri, Kürtler arasında hem siyasi hem askeri açıdan güçlü bir konuma sahip olmuşlardır.
• Osmanlı döneminde Botan bölgesi, Kürt beylerinin en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir.

Önemli Şahsiyetler

1. Süleyman Bin Halid
• Cezire hükümdarlarının atalarından biridir.
• Yönetimde adalet ve alicenaplığıyla tanınmış, oğulları Mir Hacı Bedir, Mir Abdülaziz ve Mir Ebdal’a yönetim yetkisi bırakmıştır.
• Mir Abdülaziz, zekâ ve adalet yönünden öne çıkmıştır.
2. Emir Süleyman (Ebulharp)

• Mervani Ahmet Melik Nasreddin’in veliahtı.
• H.441 (M.1050) yılında Musul hakimi Kervaş ile savaşarak galip gelmiştir.
• H.446 (M.1054) yılında Muski Emir Ebul Hasan ile savaşmış, onu tutuklamıştır.
• Kayınpederi Ebu Tahir’i zehir içmeye zorlamış, sonunda Ebu Tahir’in oğlu tarafından öldürülmüştür.

Akademik Değerlendirme

Botan aşireti, hem dini dönüşümleri hem de askeri gücü ile Kürt tarihinin en önemli aşiretlerinden biridir. Cesaretleri ve savaşçı kimlikleri, onları diğer aşiretlerden ayırmıştır. Aynı zamanda cami ve medrese kurarak dini ve kültürel hayatı da şekillendirmişlerdir. Botan beyleri, Kürt siyasi tarihinin en güçlü figürleri arasında yer alır.

Kaynakça

• Şerefhan, Şerefname, MEB Yayınları.
• El-Sem’ani, Kitab al-Ansab.
• Yakut el-Hamevi, Mu’cem al-Buldan.
• “Kürt Devletleri ve Beylikleri Tarihi”, Kahire, 1945.
• Altan Tan, Kürt Aşiretleri ve Aşiretler Arası İlişkiler.