Balekurdi (Belekurdi) Aşireti: Tarihi Kökenler, Göç Yolları ve Günümüzdeki Durumu
Balekurdi veya Belekurdi aşireti, köklü bir geçmişe sahip olup, Kürt toplumsal yapısının önemli unsurlarından biridir. Bu aşiret, tarih boyunca Bilbaşi konfederasyonuna bağlı diğer aşiretler gibi, kökenlerini Sasani hükümdarı Nuşirevan'a dayandırdığı rivayet edilir.
Rojki Konfederasyonu ve Bilbaşi Bağlantısı Bilindiği üzere, Kürt tarihinde önemli bir yere sahip olan Rojki aşireti, 24 aşiretin 12'şerli iki konfederasyon halinde birleşmesiyle meydana gelmiştir. Balekurdi'ler, bu iki büyük konfederasyonun en önemli ayaklarından biri olan Bilbaşi federasyonundan ayrılmış bir kol olarak kabul edilir. Bilbaşi federasyonuna bağlı aşiretlerin tamamı, kendilerini ünlü sahabe Halid Bin Velid'in soyundan kabul etme geleneğine sahiptir. Bu durum, aşiretin tarihi ve kültürel kimliğinde İslami bir kökenin de önemli bir yer tuttuğunu gösterir.
Göç Yolları ve Yerleşim Süreçleri Balekurdi'lerin bağlı olduğu Bilbaşi konfederasyonu aşiretleri, önceleri Şehrisor bölgesinde, daha sonra ise İran'daki Lahican bölgesinde yaşamışlardır. Buradan göçleri, İran'daki Baban Bölgesinde yaşayan Mirbasıki aşireti ile giriştikleri şiddetli bir savaş sonucunda gerçekleşmiştir. Mukri kabilesine bağlı olan Mirbasıkiler, dönemin hükümdarının desteğini alarak Bilbaşi aşiretlerini bu topraklardan çıkarmayı başarmışlardır. Şerefname, bu savaşın nedenlerinden bahsetmezken, Abbas Azavi gibi tarihçiler, bu çatışmanın ana sebebinin toprak mülkiyeti olduğunu iddia etmektedir.
Lahican ve Baban topraklarından ayrılan Balekurdi'ler, Bitlis'in Modkan (Mutki) ilçesine bağlı Tab isimli beldeye yerleşmişlerdir. Zamanla Siirt, Eruh ve Kuzey Irak'taki diğer şehirlere dağılmışlardır. Şeref Han'ın 1597 tarihli ünlü eseri Şerefname'ye göre, bu aşiretler Bitlis ve Sason (Hazzo) bölgelerini, David adlı bir Gürcü kraldan ele geçirerek bölgedeki hakimiyetlerini pekiştirmişlerdir.
Günümüzdeki Yerleşim ve Akrabalık İddiaları Günümüzde Balekurdi aşireti mensupları ağırlıklı olarak Siirt, Bitlis, Eruh, Kuzey Irak, İran ve Van civarında yaşamaktadırlar. Bazı resmi olmayan kaynaklar, Bilbaşi kollarının (Balekurdiler dahil) Kuzey Irak'taki Sindi aşireti ile akraba olduklarını öne sürmektedir. Ancak bu tezi destekleyecek kesin belgesel kanıtlar henüz mevcut değildir ve bu iddialar daha çok sözlü anlatımlara dayanmaktadır.
Ünlü Kürdolog ve yazar Dr. Frits (veya Fritz), Van bölgesinde yaşayan Balekurdi'leri Şikaki aşireti içinde göstermiş ve bu grubun Hamza Beg isimli bir bey tarafından Van yöresine geldiğini belirtmiştir. Ancak yapılan araştırmalar, Dr. Frits'in bu tezini destekleyecek başka bilgi sunmamakla kalmayıp, Hamza Beg'in Şikaki aşiretinden olmayıp, Şemski aşiretinin önemli şahsiyetlerinden biri olduğunu ortaya koymuştur. Şikakiler gibi birçok aşiret, Hamza Bey ile birlikte Kuzey Irak'tan Botan'a, daha sonra da Van yöresine göç etmiştir. Bu dönemde Balekurdi'lerin de Şemskiler ve Şikakiler ile birlikte göç etmiş olmaları muhtemeldir.
Yaşam Tarzı ve Ekonomik Faaliyetler Özellikle Siirt, Eruh, Bitlis, Kuzey Irak ve Van çevresine yerleşen Balekurdi aşireti mensupları, önceleri göçebe bir hayat sürerken, günümüzde büyük ölçüde yerleşik hayata geçmiştir. Botan civarında yaşadıkları dönemde Fınık Kalesi, aşiretin en önemli kalelerinden biriydi ve bu dönemde kalenin emiri Abbas Han idi. Burayı Selahaddin-i Eyyubi'nin soyundan gelen Melikan'lardan ele geçirdikleri bilinmektedir.
Tıpkı Bilbaşilerin diğer kolları gibi, Balekurdi aşiretinin kırsal kesimlerde yaşayan üyeleri geleneksel olarak tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Aşiret, genel olarak barışçıl ve iyi diyalog kurabilen bir yapıya sahip olmasıyla bilinir. Araştırmacı Mark Sykes, 1906 yılında yayımladığı bir makalesinde, bu aşiretin bir kısmının "semi-nomadic" yani yarı göçebe bir yaşam sürdüğünü belirtmiştir. Bu bilgi, aşiretin modernleşme ve yerleşik hayata geçiş sürecinin uzun soluklu olduğunu göstermektedir.
Sonuç Balekurdi aşireti, zengin tarihi, karmaşık göç yolları ve çeşitli kültürel bağlarıyla Kürt tarihinin önemli bir parçasıdır. Kökenlerini mitolojik ve tarihi figürlere dayandırmaları, güçlü konfederasyonlarla olan ilişkileri ve farklı bölgelerdeki yerleşimleri, onların sosyo-kültürel mirasının derinliğini gözler önüne sermektedir. Aşiretin geçmişini aydınlatmak, genel Kürt tarihine ve bölge dinamiklerine ışık tutmaktadır.
Kaynaklar:
- Şeref Han Bitlisi. (1597). Şerefname: Kürt Tarihi. (Çeşitli çevirileri ve baskıları mevcuttur).
- Azavi, Abbas. Aşairü'l Irak (Irak Aşiretleri) veya ilgili çalışmaları. (Tam metin veya ilgili bölümler için spesifik yayın bilgisi gereklidir).
- Sykes, Mark. (1906). "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire". Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Cilt 36, ss. 139-166. (veya ilgili makaleler).
- Frits, Dr. (Fritz). Kürt Aşiretleri Üzerine Çalışmaları. (Tam isim ve yayın bilgisi gereklidir; "Dr. Frits" genel bir atıf olup, spesifik eserine ulaşmak için daha fazla bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır).
- Sözlü Tarih Anlatıları ve Yerel Kaynaklar. (Akrabalık iddiaları gibi konular için genel bir atıf).
Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...
Çalışamalarınızda çokça Dr. Fritz'e atıf yapıyorsunuz lakin kendisi Naci İsmail Pelister'dir. "Kürdler, Tarihi ve İçtimai Tedkîkat kitabını bu çerçevede değerlendirmek gerekir. Kürdlerin Türklüğe asimilasyonu, İttihat ve Terakki’nin temel bir politikasıdır. Sözü edilen Kürdler, Tarihi ve İçtimai Tedkîkat kitabı, bu asimilasyon projesinin yaşama geçmesi için hazırlanan bir kitaptır." İsmail beşikçi
YanıtlaSil