ZEMBİL FROŞ

Zembilfroş Destanı

Coğrafi ve Tarihî Bağlam

Zembilfroş’un mezarının, Zaxo ile Dohuk yolu üzerinde, Batufa nahiyesine 5 kilometre uzaklıktaki Sirgut köyünde bulunduğu rivayet edilmektedir. Güney Gülistan yöresindeki mezarlığın kuzeydoğusunda yer alan ve bölgenin en meşhur tarihi mekânlarından biri olan Qela Şabanî (Şaban Kalesi), destanın geçtiği yer olarak kabul edilmektedir. Yöre halkı, Zembilfroş destanının burada yaşandığını iddia ederken; Diyarbakır çevresinde ise olayın Mervani Kürt Devleti döneminde Ferqin yöresinde geçtiği ileri sürülmektedir.

Hikâyenin Özeti

Zembilfroş, zengin bir beyin oğludur. Avlanmayı ve eğlenmeyi seven yakışıklı bir gençtir. Ancak bir gün mezarlıktan geçerken yaşam ve ölüm üzerine derin bir sorgulama yaşar. Bu sorgulama sonucunda mal, mülk ve zevkten vazgeçerek ideallerinin peşinden gitmeye karar verir. Eşi ve çocuklarını alarak saltanatın nimetlerinden uzaklaşır ve köy köy dolaşarak zembil (sepet) satmaya başlar. Bu nedenle “Zembilfroş” adıyla anılır.

Bir gün zembil satarken sultanın karısı (Xatun) onu görür ve aşık olur. Ona şiirlerle aşkını ilan eder. Ancak Zembilfroş, evli ve çocuk sahibi olduğunu, tövbekâr bir hayat sürmeyi seçtiğini belirterek bu aşkı reddeder.

Trajik Son

Bazı rivayetlere göre Xatun, Zembilfroş’u reddedildiği için zindana attırır. Ona özgürlüğünü, ancak aşkını kabul etmesi şartıyla vereceğini söyler. Zembilfroş ise inançlarından ve ideallerinden taviz vermez. Bir gün ibadet bahanesiyle zincirlerini çözdürür ve kaçmaya çalışır. Ancak yakalanınca, teslim olmayı reddeder ve Şaban Kalesi’nin burçlarından kendini aşağıya atar. Rivayete göre melekler onu Güney Gülistan’a götürerek defneder.

Anlam ve Yorum

Zembilfroş destanı, klasik aşk hikâyelerinden farklıdır. Bir aşkın karşılıksız kalışını anlatmakla birlikte, asıl vurgusu nefse hâkimiyet, inanç ve idealler uğruna ölümü göze alma üzerine kuruludur. Bu yönüyle Kürt halk kültüründe kahramanlık, irade ve dini bağlılığın sembolü haline gelmiştir. Yaşlı kuşaklar destanı dini bir ibret hikâyesi olarak aktarırken, genç kuşaklar için ise aşk ve idealler uğruna fedakârlığın efsanevi bir örneği olmuştur.

Kaynakça (Örnek)

• Aksoy, B. (2008). Kürt Halk Destanları ve Mitolojik Unsurlar. İstanbul: Avesta Yayınları.

• Çelik, A. (2015). Kürt Sözlü Kültüründe Destan ve Efsaneler. Diyarbakır: Lis Yayınları.

• Hassanpour, A. (1992). Nationalism and Language in Kurdistan, 1918–1985. San Francisco: Mellen Research University Press.

• Izady, M. R. (1992). The Kurds: A Concise Handbook. Washington: Taylor & Francis.

• Omarkhali, K. (2017). The Yezidi Religious Textual Tradition. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.