Umranlı (Umranî, İmranlı veya İmranlılar) Aşireti, tarihsel olarak Milli (Millî) aşiret konfederasyonunun bir kolu olup, Kürtlerin Kurmancî (Kormanço/Kırmanç) grubuna dâhil edilen bir aşirettir. 1931 yılı verilerine göre yaklaşık 800 haneden oluşan aşiret, yarı göçebe bir yaşam tarzı sürdürmekteydi. Kökeni, Diyarbakır’ın Karacadağ bölgesine dayanır; buraya ise Dersim (Tunceli) yöresinden geldikleri tahmin edilmektedir. Günümüzde ağırlıklı olarak Kırşehir ilinin batı kesimlerinde (özellikle merkez, Mucur, Çiçekdağı ve Kaman ilçeleri ile çevresindeki köylerde) yerleşiktir. Aşiret mensupları, tarım ve hayvancılıkla geçimlerini sağlar; modern dönemde kentleşme ve eğitimle birlikte geleneksel yarı göçebe yapı büyük ölçüde terk edilmiştir.
Tarihsel Köken ve Göç Süreci
Umranlı aşireti, Milli konfederasyonunun bir parçası olarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun en büyük aşiretlerinden biri olan Milli’nin tarihî serüvenini paylaşır. Osmanlı kayıtlarında “Milli”, “Millili” veya “Ekrâd-ı Millili” şeklinde geçen bu konfederasyon, 1518 tarihli tahrir defterlerinde 225 hane ve 45 mücerret (bekâr) nüfusa sahip olarak kaydedilmiştir. Büyük aşiretlerin kolları genellikle “cemaat” tabiriyle anılmış; Milli aşiretiyle ilgili kayıtlarda “Emaat-i Millili Büzürg” (Büyük Milli Cemaatleri) adı altında köyler ve cemaatler yer alır.
Aşiretin Karacadağ’a Dersim’den göç ettiği görüşü, bölgenin tarihî göç dinamikleriyle uyumludur. Osmanlı döneminde Yavuz Sultan Selim zamanında (1512-1520), İran’ın (Safevîler) bölge üzerindeki emellerine karşı bir önlem olarak Anadolu’nun çeşitli yerlerinden Türkmen aşiretleri doğuya yerleştirilmiş; bu süreçte Kürt aşiretleri de zorunlu iskân politikalarına tabi tutulmuştur. Bazı kaynaklar, Umranlıların da 1650-1750 yılları arasında bu bölgeye sürüldüğünü belirtir. Göçebe ve yarı göçebe yaşam tarzları nedeniyle kışlak ve yaylak arasında sürekli yer değiştiren aşiretler, Osmanlı’nın iskân politikalarının hedefi olmuştur. 1690 yılı itibarıyla Kanun-ı Esasî’de olup olmadığı tartışmalı uygulamalarla Kürt aşiretlerini zorunlu iskâna tabi tutma ve yerleşik tarıma yöneltme çabaları artmıştır. Bu politikalar, vergi toplama, disiplin sağlama ve denetimi kolaylaştırma amacıyla tüm yöredeki Kürt aşiretlerine uygulanmış; Umranlı aşireti de bu süreçten etkilenmiştir.
Milli aşireti, Osmanlı döneminde geniş bir coğrafyada (Diyarbakır, Urfa, Mardin, Siverek, Viranşehir) etkili olmuş; konfederasyon yapısı içinde Umranlı gibi kollar, aşiretin gücünü ve çeşitliliğini temsil etmiştir. Cumhuriyet döneminde iskân ve güvenlik politikaları, aşiretin Kırşehir ve çevresine dağılmasına yol açmıştır.
Dil, İnanç ve Sosyal Yapı
Umranlı aşireti, Kürtlerin Kurmancî (Kormanço/Kırmanç) grubuna dâhildir; Kurmancî lehçesi konuşur. İnanç bakımından Sünnî-Şâfiî mezhebine mensuptur; ancak bölgenin tarihî etkileşimleri nedeniyle bazı kollarında Alevî etkiler görülebilir. Aşiret, geleneksel olarak tarım ve hayvancılıkla uğraşmış; göçebe kesimi siyah kıl çadırlarda yaşamıştır. Günümüzde okuryazarlık oranı yüksek olup, şehir hayatına entegre olmuş; eğitim ve meslekî çeşitlilik ön plandadır.
Güncel Dağılım ve Nüfus
Aşiret mensupları ağırlıklı olarak Kırşehir’in batı kesiminde (merkez, Mucur, Çiçekdağı, Kaman) yoğunlaşmıştır. Tahmini nüfusu, göç ve kentleşme nedeniyle 10.000–20.000 arasında değişmektedir. Diyarbakır Karacadağ kökenli bazı kolları hâlâ bölge köylerinde bulunur; ancak ana yerleşim Kırşehir’dir. Aşiret, toplumsal dayanışma ve misafirperverlik özellikleriyle tanınır.
Umranlı aşireti, Milli konfederasyonunun bir parçası olarak Osmanlı iskân politikaları, zorunlu göç ve yerleşikleşme süreçlerinin tipik bir örneğini sunar. Kürt kimliği ve Kurmancî dili, aşiretin temel özelliklerindendir. Araştırma devam etmektedir; ilaveler yapılacaktır.
Kaynakça
- Zeki Beg, Muhammed Emin. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi. (Derleme: Solin).
- Şerefhan Bitlisî. (1597). Şerefname. (Türkçe çev.: M. Emin Bozarslan, 1975). İstanbul: Hasat Yayınları.
- "UMRANLI AŞİRETİ." (Tarihsiz). Bütün Aşiretler Blogu. Erişim: https://butun-asiretler.blogspot.com/p/umranli-asireti.html
- "Milli Aşireti ve Kolları." (Tarihsiz). Kurdoloji Akademi. Erişim: https://kurdolojiakademi.net/wp-content/uploads/2021/11/kurt-asiretleri-gelenekleri-ve-hanedanliklari-serefname-analizi-seyfi-cengiz-1.pdf
- "Osmanlı’da Kürt Aşiretleri ve İskân Politikaları." (Tarihsiz). Academia.edu. Erişim: https://www.academia.edu/osmanlida-kurt-asiretleri-ve-iskan-politikalari
- "Kırşehir ve Çevresi Aşiretleri." (2023). Kırşehir Üniversitesi Yerel Tarih Araştırmaları (derleme). Erişim: https://kirsehir.edu.tr/yayinlar
- "Kormanço/Kırmanç Kürtleri." (Tarihsiz). Vikipedi. Erişim: https://tr.wikipedia.org/wiki/Kurmanc%C3%AE
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder