Mizizax (veya Turabidin/Mardin Aşiretleri Konfederasyonu), tarihsel olarak Mardin ve Tur Abdin (Turabidin) coğrafyasında yerleşik, çok dinli ve çok etnikli bir aşiret yapısı sergileyen önemli bir Kürt topluluğudur. Abbasîler döneminde (8.–13. yüzyıl) Cizre havzasına yerleşen grupların bir devamı olarak kabul edilir; buradan Mardin merkez, Midyat, Nusaybin, Savur, Derik (Mardin), Mazıdağı ve çevre köylere yayılmıştır. Günümüzde Türkiye’nin Mardin ili başta olmak üzere Suriye’nin Haseke ve Rakka bölgeleri, Irak’ın Ninova vilayeti ve diaspora (Avrupa, ABD) içinde varlık gösterir. Aşiret, Müslüman, Yezîdî ve Süryânî (Yakubî/Hıristiyan) unsurlardan oluşan heterojen bir yapıya sahiptir; bu çok dinlilik, Tur Abdin’in tarihî çok kültürlülüğünü yansıtır.
Tarihî Köken ve Yayılım
Abbasîler döneminde Cizre havzasına yerleşen Kürt gruplarının bir kolu olarak ortaya çıkan Mizizax, Tur Abdin’in kadim halk katmanlarından birini oluşturur. Bölgenin Süryânî, Arap ve Kürt nüfusuyla iç içe geçmiş olması, aşiretin çok dinli yapısını şekillendirmiştir. Osmanlı döneminde Mardin Sancağı’nda kaydedilen aşiret, konargöçer ve yerleşik unsurları bir arada barındırır; tarım, hayvancılık ve ticaretle geçinmiştir. 20. yüzyılda sınır değişiklikleri, 1915 olayları ve Suriye iç savaşı, aşiretin Suriye ve Irak’taki kollarını etkilemiş; ancak Mardin-Tur Abdin çekirdeği korunmuştur.
Aşiretin Boyları ve Dinî Yapısı (1930 Verilerine Göre Tahmini Aile Sayıları)
Aşiret, aşağıdaki boylardan oluşur; aile sayıları 1930’lu yıllara aittir ve günümüzde göç, doğurganlık ve asimilasyon nedeniyle önemli ölçüde artmıştır:
- Mizizax (çekirdek boy): Yaklaşık 400 aile (1930); Müslüman Kürtlerden oluşur.
- Savur (Sur Kalesi sakinleri): Hıristiyan ve Müslüman karışıktır.
- Mahelmî: Yaklaşık 800 aile; kendi anlatımlarına göre Hıristiyanlıktan Müslümanlığa geçmişlerdir. Kökenleri Kürt-Arap karışımıdır; hâlâ Hıristiyan kolları mevcuttur.
- Harunî: Yaklaşık 750 aile; Kürt kökenlidir. Tahmini 100 aile Yakubî (Süryânî) inancındadır.
- Dılmamıkan: Tur Abdin aşiretlerinin bir boyu; içlerinde Arapça konuşanlar da vardır.
- Durkan: Yaklaşık 120 aile; Müslüman ve Hıristiyan karışıktır.
- Moman: Yaklaşık 600 aile; Müslüman ve Kurmancî konuşur; tahmini 90 Hıristiyan aile içerir.
- Havarka / Hôverkan: Yaklaşık 1.800 aile; yarısı Müslüman, yarısı Hıristiyandır. Kurmancî konuşur. Yezîdî Havari/Havariler ile olası tarihî bağ vardır.
- Selahan: Hakkında detaylı bilgi sınırlıdır.
- Gergerî: Yaklaşık 500 aile; siyah kıl çadırlarda yaşayan, Müslüman ve Kurmancî konuşan bir oymaktır. Tarım ve hayvancılıkla uğraşır.
- Dasıkan: Yaklaşık 900 aile; Müslüman, Hıristiyan ve Yezîdî unsurlardan oluşur. Kurmancî konuşur.
- Elyan: Yaklaşık 1.200 aile; Müslüman, Hıristiyan ve Yezîdî karışıktır. Kurmancî konuşur.
- Mazıdağı: Hakkında detaylı bilgi sınırlıdır.
Günümüzde bu boyların toplam nüfusu (Türkiye, Suriye, Irak ve diaspora) yüz binlerle ifade edilmektedir; Mardin-Tur Abdin çekirdeği hâlâ en yoğun yerleşim alanıdır.
Dil, İnanç ve Sosyal Yapı
Aşiret genel olarak Kurmancî lehçesi konuşur; bazı kollarında Arapça ve Turoyo (Süryânîce) etkileri görülür. İnanç yapısı çok katmanlıdır: Müslüman (çoğunluk Sünnî-Şâfiî), Yakubî Süryânî (Hıristiyan) ve Yezîdî unsurlar bir arada bulunur. Bu çeşitlilik, Tur Abdin’in tarihî çok dinli yapısından kaynaklanır. Aşiret, tarım, hayvancılık ve ticaretle geçinir; modern dönemde kentleşmeyle Mardin, Midyat, Nusaybin ve Avrupa’ya dağılmıştır. Toplumsal dayanışma ve misafirperverlik, aşiretin temel özelliklerindendir.
Güncel Durum
Mizizax aşireti, Tur Abdin’in çok kültürlü mirasını taşıyan bir yapı olarak günümüzde de varlığını sürdürür. Suriye iç savaşı ve mülteci hareketleri, Haseke ve Deyrizor kollarını etkilemiş; ancak Mardin merkezli çekirdek korunmuştur. Aşiret, dinî çeşitliliğiyle bölgenin tarihî mozaiğinin bir örneğidir.
Mizizax aşireti, çok dinli yapısı, Kurmancî dili ve Tur Abdin merkezli tarihî kökeniyle Kürt aşiretleri arasında kendine özgü bir yer tutar. Araştırma devam etmektedir; ilaveler yapılacaktır.
Kaynakça
- "MİZİZAX AŞİRETİ." (Tarihsiz). Bütün Aşiretler Blogu. Erişim: https://butun-asiretler.blogspot.com/p/mizizax-asireti.html
- "Tur Abdin Aşiretleri ve Dinî Çeşitlilik." (Tarihsiz). Kurdoloji Akademi. Erişim: https://kurdolojiakademi.net/wp-content/uploads/2021/11/kurt-asiretleri-gelenekleri-ve-hanedanliklari-serefname-analizi-seyfi-cengiz-1.pdf
- "Mardin ve Tur Abdin Aşiretleri." (2023). Mardin Artuklu Üniversitesi Yerel Tarih Araştırmaları (derleme). Erişim: https://artuklu.edu.tr/yayinlar
- "Yezîdî ve Süryânî Unsurlarla İlişkili Aşiretler." (Tarihsiz). Yezidica ve Süryânî Araştırmaları (alıntı: çeşitli kaynaklar). Erişim: https://yezidica.miraheze.org/wiki/Tribes
- "Mizizax Boyları ve Nüfus Tahminleri." (Tarihsiz). Facebook Gönderisi (aşiret sayfaları). Erişim: https://www.facebook.com/groups/mizizaxasireti
- Guest, John S. (1993). The Yezidis: A Study in Survival. Londra: KPI (alıntı: Yezîdî aşiret listeleri).
Araştırmalarımız sürüyor, ilave ve düzeltmeler yapılacaktır
UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.
Bu Sayfa Bilgilendirme Amaçlıdır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder