ŞEMSİLER, ŞEMSİTLER

Şemsiler (Şemsitler) Üzerine Akademik Bir İnceleme

Mezopotamya’nın etnik ve dini çeşitliliği, tarih boyunca farklı inanç gruplarının bir arada yaşamasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda Şemsiler (Şemsitler), Mardin yöresinde varlık gösteren ve güneş kültüne dayalı inançlarıyla dikkat çeken küçük bir topluluktur. İtalyan din adamı Giuseppe Campanile’nin 1802’deki Mezopotamya gezisi sırasında aktardığı gözlemler, bu topluluğun tarihsel ve dini kimliğine dair en önemli kaynaklardan biridir.

Tarihsel Köken ve Göç Rivayetleri

• Şemsilerin kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır:

• Bazı kaynaklar onların Hindistan’dan göç ettiklerini ileri sürer.

• Kimileri ise Yemen’deki ayaklanmalar sonrası Mardin’e geldiklerini iddia eder.

• Bir başka görüş, onların çok uzun süredir Mardin’e bağlı köylerde dağınık halde yaşadığını savunur.

• Kesin belgeler bulunmamakla birlikte, sözlü tarih ve Campanile’nin gözlemleri bu topluluğun Mardin’de Yakubi Süryanilerle birlikte yaşadığını göstermektedir.

Osmanlı Dönemi ve Dini Baskılar

• Sultan Mustafa döneminde Hristiyan ve Yahudilerin İslam’a geçmeleri yönünde emirler verilmiş, ancak ulema bu karara karşı çıkmıştır.

• Kitaba dayalı bir dine sahip olmayan toplulukların Osmanlı’dan ayrılması önerilmiştir. Bu bağlamda Şemsiler, görünüşte Yakubi Süryanilerle birleşerek Hristiyanlığı benimser gibi davranmışlardır.

• Ancak Campanile’nin aktardığına göre, Şemsiler gizlice eski inançlarını sürdürmüşlerdir.

İnanç ve Ritüeller

• Güneş Kültü: “Şems” kelimesi Arapçada güneş anlamına gelir. Şemsiler güneşe tapar, doğarken üç kez yere eğilirler.

• Hayvanlara Saygı: Özellikle öküz ve ineğe büyük saygı gösterirler.

• Ritüeller:

• Yılda üç kez gizlice toplanarak hamurdan “süt kuzusu” biçiminde bir put yaparlar.

• Bu putu kalaydan bir leğene koyarak dua eder, yere kapanır ve öperler.

• Tören sonunda put parçalanarak tarikat liderleri tarafından katılımcılara dağıtılır.

• Hristiyanlıkla Görünüşte Uyum: Yakubi kilisesine giderek dışarıdan Hristiyan ritüellerine katılırlar, ancak özde kendi inançlarını sürdürürler.

Sosyal Yapı ve Günlük Hayat

• 1802’de Campanile’nin aktardığına göre, topluluk yaklaşık 50 aileden oluşmaktadır.

• Kadınlar beyaz palto giymeleriyle diğerlerinden ayrılır.

• Fakir ve sefil bir yaşam sürmekte, gizlilik içinde inançlarını korumaktadırlar.

• Ölüm ritüellerinde saç ve sakal yolma, gırtlağa içki dökme ve avuca altın koyma gibi özgün uygulamalar vardır.

Sonuç

Şemsiler, Mezopotamya’nın dini çeşitliliği içinde küçük ama dikkat çekici bir topluluktur. Campanile’nin gözlemleri onların hem Yakubi Süryanilerle görünüşte uyum sağladığını hem de özde güneş kültüne dayalı inançlarını sürdürdüklerini göstermektedir. Bu durum, Osmanlı dönemi dini baskıları karşısında toplulukların geliştirdiği çifte kimlik stratejisi açısından önemli bir örnektir.

Kaynakça

1. Campanile, G. (1802). Voyage en Mésopotamie. Napoli.

2. Bruinessen, M. van (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.

3. McDowall, D. (2004). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.

4. Evliya Çelebi. Seyahatname. (17. yy). Campaline’nin izlenimleridir.

Bu çalışma bilgilendirme amaçlıdır