Muhammediye, Hamidiye veya Mubariz Kek Aşireti

Muhammediye (Hamidiye veya Mubariz Kek) Aşireti: Kökenleri, Bölgesel Konumu ve Tarihî Emirlik Yapısı

Muhammediye (veya Hamidiye, Mubariz Kek) aşireti, Kürt tarihinin ortaçağ dönemlerinde Mazencan (Mazencani), Birve, Sahme ve Beraniye bölgelerinde yerleşik küçük ama etkili bir Kürt topluluğu olarak kaydedilir. Bölge, Mazencani olarak adlandırılan ve nüfusu 500'ü geçmeyen bir Kürt aşiretin alanıdır; bu grup, Muhammediye nispetiyle (Muhammedî soyuna atıfla) anılır. Aşiret, eski yazışma metinlerinde adı geçen Mubariz Kek'in (Mubarizuddin Kek) aşiretidir ve kendilerine "Hamidiye" adı da verilir. Bu isimlendirme, aşiretin Abbasi Hilafeti dönemindeki askeri gücünden kaynaklanır; sayıları bin savaşçıdan az olmayan bir Kürt grubu olarak, emirleri Abbasi divanında "Mubarizuddin" (din savaşçısı) lakabıyla tanınan Kek'tir. Asıl adı "Kek" olan bu emire, ayrıca "Salah" da denilmiştir.

Mubariz Kek, cömertliği ve dindarlığıyla ün salmış bir figürdür; kendisine hediyeler geldiğinde kabul eder, bir kısmını kendi ekler ve hepsini sadaka olarak dağıtırdı. Bu özellikler, aşiretin manevi otoritesini pekiştirmiştir. Hülagu (İlhanlı) Devleti'nde de yüksek makama sahip olan Kek, devlet tarafından Erbil ve çevresine vekaleten idareci tayin edilmiş; ayrıca Akraşuş (Akraşûş), Herat (bazı kaynaklarda Herar olarak geçen) ve Tıl Heftun (Til Heftûn) bölgeleri kendisine verilmiştir. 90 yaşını aşmasına rağmen himmet ve azmi gençlerle yarışır nitelikte olan bu zat, yaklaşık 20 yıl emirlik ve valilik yaptıktan sonra vefat etmiştir.

Vefatından sonra yerine oğlu İzzeddin geçmiş; babasının metodunu (cömertlik, adalet ve diplomatik ilişkiler) aynen takip ederek Tatar (Moğol/İlhanlı) ve Mısır (Memlük) kralları katındaki konumunu yükseltmiştir. Ardından kardeşi Necmeddin Hıdır (Hızır) yönetimi devralmış; Mısır sultanları ve Şam valileriyle muhteşem edebiyat ve belagat içeren yazışmalar yapmıştır. Emirlik, bu hanedanda kalmış; sonraki nesiller de seleflerinin yolunu izlemiştir. Yazışmalarda "Akraşuş sahibi" olarak anılan ve Mısır sultanlarıyla anlaşmaları olan emir, bu hanedanın devamıdır.

Bu bilgiler, Muhammed Emin Zeki Beg'in (Mehmed Emin Zeki Bey) 1931 tarihli Kürtler ve Kürdistan Tarihi eserinden alınmıştır; eser, Kürt tarihinin klasik kaynaklarından biri olup, Şerefname sonrası Kürtçe yazılan ilk kapsamlı tarih kitabı olarak kabul edilir. Zeki Beg, Abbasi ve İlhanlı dönemlerindeki Kürt emirliklerini detaylıca ele alır; Mubariz Kek'in hikâyesi, Kürt aşiretlerinin ortaçağda hilafet ve imparatorluklarla ilişkilerini yansıtan tipik bir örnektir. Aşiret, Muhammediye nispetiyle Ehlibeyt veya dini soy iddiası taşır; ancak bu, nesep tartışmalarının bir parçasıdır. Bölgesel olarak Mazencan civarı (muhtemelen Erbil-Musul arası dağlık alanlar), aşiretin tarihî yerleşimidir; günümüzde dağılmış veya asimile olmuş olabilir.

Aşiret, Abbasi hilafetine bağlı bir Kürt askeri-emirlik grubu olarak, bin civarı savaşçıyla güç sahibi olmuş; İlhanlı döneminde Erbil, Akraşuş ve Herat gibi stratejik bölgeleri yönetmiştir. Bu yapı, Kürt emirliklerinin (örneğin Mervânîler, Şeddadîler gibi) hilafet ve Moğol dönemlerindeki rollerini gösterir; cömertlik ve diplomatik yazışmalar, hanedanın kültürel seviyesini vurgular.

Aşağıdaki tablo, hanedanın bilinen üyelerini ve dönemlerini özetler:

Hanedan Üyesi	Dönem / Rol	Önemli Özellikler / Etkinlikler
Mubariz Kek (Mubarizuddin Salah)	Abbasi ve İlhanlı dönemleri (yaklaşık 13. yüzyıl ortası)	Bin savaşçıya liderlik; Erbil, Akraşuş, Herat, Tıl Heftun idaresi; 90+ yaşında 20 yıl emirlik; cömertlik ve sadaka ile ünlü
İzzeddin (oğlu)	Babasının vefatından sonra	Babasının metodunu takip; Tatar ve Mısır kralları katında yükseliş
Necmeddin Hıdır (kardeşi)	İzzeddin'den sonra	Mısır sultanları ve Şam valileriyle belagatlı yazışmalar
Sonraki nesiller	Hanedan devamı	Selefin yolunu izleme; emirlik ailede kalma

Sonuç olarak, Muhammediye (Hamidiye / Mubariz Kek) aşireti, ortaçağ Kürt tarihinin Abbasi-İlhanlı geçiş dönemindeki küçük ama etkili bir askeri-emirlik grubudur. Mazencan bölgesindeki yerleşimi, bin savaşçı gücü ve hanedanın cömert-dindar yapısı, Kürt aşiretlerinin hilafet ve imparatorluklarla entegrasyonunu yansıtır. Zeki Beg'in eseri, bu gibi yerel emirliklerin detaylarını koruyan değerli bir kaynaktır; aşiret, günümüzde tarihî bir miras olarak değerlendirilir.

Kaynakça

• Muhammed Emin Zeki Beg. Kürtler ve Kürdistan Tarihi (Kürtçe orijinal: Xulâseyekî Târîḫê Kürd u Kürdistân, Bağdat 1931-1937; Türkçe çeviri: Nubihar Yayınları, çeşitli baskılar, özellikle 2010 ve sonrası).
• Butun-Asiretler Blogspot. (t.y.). "Muhammediye, Hamidiye veya Mubariz Kek Aşireti". Erişim tarihi: 8 Mart 2026.
• TDV İslâm Ansiklopedisi. (t.y.). "Mehmed Emin Zeki Bey". Erişim tarihi: 8 Mart 2026.
• Kurdipedia ve benzer Kürt tarihi kaynakları (Mubariz Kek ve Mazencani rivayetleri). Erişim tarihi: 8 Mart 2026.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan  hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.