MİRANŞAH OYMAĞI

Miranşahlılar Üzerine Akademik İnceleme

Giriş

Miranşahlılar, Akkoyunlu hanedan ailesiyle akrabalık bağları bulunan ve Timurlu-Miranşah soyundan gelen bir kol olarak tarih sahnesine çıkmıştır. Bu topluluk, Timurlu Sidi Ahmed b. Miranşah ile Kara Yülük Osman Bey’in kızı Rukiye Sultan arasında 1401-1408 yılları arasında gerçekleşen evlilik yoluyla ortaya çıkmıştır. Böylece Timurlu ve Akkoyunlu hanedanları arasında siyasi ve ailevi bir bağ kurulmuştur.

Tarihî Arka Plan

• Uzun Hasan Bey Dönemi: Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan Bey, Mirdasi kökenli Ebu Said’i yenerek ortadan kaldırdıktan sonra Miranşahlılar Akkoyunlu ülkesinde varlıklarını sürdürmüşlerdir.
• Osmanlı Seferleri: Miranşahlılar, Osmanlı seferlerinde dikkate değer bir rol oynamış, özellikle divan ve emirlik görevlerinde öne çıkmışlardır.

Öne Çıkan Şahsiyetler

• Şerafeddin Osman Bey (Timur Osman): Akkoyunlular döneminde Miranşahlıların en mümtaz mensubu olarak kabul edilmektedir. L. Bacque-Grarnmont’un çalışmasında Osman ve Timur Osman isimli iki Miranşahlı beyden söz edilmekte, ancak bunun düşük bir ihtimal olduğu belirtilmektedir.
• Osman Bey: Uzun Hasan Bey’e divan reisi olarak hizmet etmiş, taht kavgaları sırasında Sultan Halil’in tarafını tutmuştur. Yakup devrinde de en güçlü emirlerden biri olmuştur.
• Gazanfer ve Abdu’l-Baki: Osman Bey’in üvey kardeşi Gazanfer ve yeğeni Abdu’l-Baki, aşiretler arasındaki savaşlarda ön saflarda yer almışlardır. Bu çalkantılı dönemde yalnızca Abdu’l-Baki hayatta kalabilmiştir.

Safevîler Dönemi ve Sonrası

• Safevîler’in Akkoyunlular’ı ortadan kaldırmasından sonra Abdu’l-Baki, Herat’a kaçarak Hüseyin Baykara’nın yanına sığınmıştır.
• Birkaç yıl sonra Özbeklerle giriştiği bir savaşta hayatını kaybetmiştir. Bu olay, Miranşahlıların tarih sahnesindeki son önemli izlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Değerlendirme

Miranşahlılar, Timurlu ve Akkoyunlu hanedanları arasında kurulan evlilik bağının ürünü olarak ortaya çıkmış, Akkoyunlu siyaseti içinde önemli roller üstlenmişlerdir. Osman Bey ve Şerafeddin Osman gibi şahsiyetler, hem divan görevleri hem de askeri mücadelelerde öne çıkmıştır. Ancak Safevîler’in yükselişiyle birlikte Miranşahlılar tarih sahnesinden çekilmiş, son temsilcileri farklı coğrafyalarda hayatlarını kaybetmiştir.

Kaynakça

1. Bacque-Grarnmont, “Une Lettre du Prince Ottoman Bayezid b. Mehmed sur les Affaires d’Iran en 1480,” Studia Iranica, II (1973), s.229-240.

Arat, Yarhk, s.135-137.

Saray Arşivleri, 5486, 5814, 8569.

Papazian, Ukayz, V.

Feridun Bey, I, s.288-289.

Asnad ez Timur, s.590-592.

Anonim, Muiz el-Ensab fi Seceretü’l-Ensab, Bibliothèque Nationale, ancien fonds, persan 67, Paris, s.123a-b.

Hüseyin Abıverdi, Dou Asar ez Hüseyn-i Abıverdi, Neşr: İraj Afşar, FIZ, XV (1968), s.50.

Emini, 63b, 65a-b, 80a, 85a, 107a.

İdris-i Bitlisi, II, 105b.

Habib, IV, s.257-258, 387.

Zahirüddin Babur Miranşahl, Babür-nâme, neşr: A.S. Beveridge, London-Leiden, 1905, s.175a-175b.

Hafız Hüseyin, Kerbela-i Rauzatü’l-Cinan ve Cennetü’l-Canan, Neşr: Sultanül-Kurraî, 2 cilt, Tahran, 1965-70, s.445.

Budak Münşi, s.274b, 275b, 277a.

Ahsen, XI, s.629-630.