MAMEŞ AŞİRETİ

Mameş (Mameşî) Aşireti: Kökenleri, Bilbaşi Bağlantısı ve Yerleşimleri

Mameş (veya Mameşî) aşireti, Kürt aşiret konfederasyonları içinde köklü bir geçmişe sahip Bilbaşi (Bilbas, Belbas, Bilbasi) aşiretinin bir kolu olarak kabul edilir. Bilbaşi, tarihsel olarak İran'ın kuzeybatısı (özellikle Urmiye, Mahabad, Piranşehir ve Sardasht civarı), Irak'ın kuzeyinde (Erbil, Süleymaniye ve Duhok bölgeleri) ve Türkiye'nin doğu kesimlerinde dağılmış büyük bir Kürt aşiret konfederasyonudur. Konfederasyon, Rozhek (Rozkan) grubunun Bilbasi ve Qewalisi (Kavalisi) kollarından biri olarak Şerefname'de (16. yüzyıl) anılır; bu kaynakta Rozkan'ın Bitlis Beyliği'nde 24 aşiretten oluşan bir yapı olduğu belirtilir. Bilbaşi'nin kökeni, Baban (Süleymaniye civarı) bölgesine dayanır; aşiret, tarih boyunca göçler yaşamış ve İran-Irak sınırlarında (özellikle Şehrizor'dan Lahican'a) yayılmıştır.

Mameş aşireti, Bilbaşi'nin alt kollarından biri olarak İran'ın Lahican (Lahijan, Lahican) bölgesinde (Yeni Lahican civarı) yoğunlaşmıştır. Aşiret mensupları, soyunun Hz. Halid bin Velid'e (Seyfullah) dayandığını savunur; bu iddia, Kürt aşiretleri arasında yaygın bir meşruiyet geleneğidir ve dini otorite ile soy bağını vurgular (benzer iddialar Halidî, Bedirhanî ve bazı diğer aşiretlerde görülür). Ancak bu soy iddiası, nesep bilimi açısından tartışmalıdır; halk arasında dindarlık, sofîlik (tasavvuf eğilimi) ve cömertlik ile ün salmış olmaları, aşiretin manevi kimliğini pekiştirir. Bu özellikler, aşiretin yerleşik tarım toplumu yapısıyla uyumlu olup, medrese ve mela yetiştirme geleneğini yansıtır.

Bilbaşi konfederasyonunun geniş coğrafyası, Mameş'in de dağılımını etkiler: İran'da Lahican (Piswe beldesi merkezli), Bedr-i Mişe ve Lawen beldeleri; Irak'ta Süleymaniye, Erbil ve kuzey bölgeleri; Türkiye'de ise dağınık yerleşimler. Lahican'daki göç, Baban bölgesinde Mirbaşıki (Mirbaşkî) kabilesiyle çıkan bir savaştan kaynaklandığı rivayet edilir; bu çatışma, Şehrizor'dan göçü tetiklemiştir. Konfederasyonun kolları günümüzde müstakil aşiret büyüklüğüne ulaşmıştır; bu, Kürt aşiret yapısındaki tipik parçalanma ve özerkleşme sürecini gösterir.

Muhammed Emin Zeki Beg'in (Mehmed Emin Zeki Bey) 1931 yılı verilerine göre (Kürtler ve Kürdistan Tarihi), Mameş aşireti yaklaşık 1000 aileden oluşmakta olup, merkezi Piswe (Pisve) beldesidir; Bedr-i Mişe ve Lawen'in idaresi de onlara bağlıdır. Ayrıca Salduz (Weşne-Oşno mıntıkası) civarında birden fazla grup bulunmaktadır. Aşiret, yerleşik tarımla uğraşır; dindar ve sofî yapısı nedeniyle yörede saygı görür.

Mameş aşiretinin bilinen kolları şunlardır (kaynaklara göre sıralama):

1. Hamzeağayi (Hamze Ağa kolu)
2. Merbuk
3. Çuxur (Çukur)
4. Bilawend
5. Merbabekr (Mir Baba Bekir)
6. Feqi Wesmanesin (Feqî Wesmanesin)
7. Banik

Bu kollar, aşiretin iç örgütlenmesini yansıtır; her biri belirli bir aile veya coğrafi grupla ilişkilendirilir. Aşiret, Sünni Müslüman'dır ve Kurmancî lehçesini konuşur; tasavvufi eğilimleri (sofîlik), dini liderlik (mela ve şeyh) geleneğini güçlendirir.

Aşağıdaki tablo, Mameş aşiretinin temel özelliklerini ve yerleşimlerini özetler:

Özellik / Kol	Açıklama	Yerleşim / Notlar
Ana Bağlantı	Bilbaşi konfederasyonu (Rozkan grubu)	İran-Irak-Türkiye dağılımı
Soy İddiası	Hz. Halid bin Velid'e dayandırılır	Dindarlık ve sofîlik vurgusu
1931 Nüfusu	Yaklaşık 1000 aile (Merkez: Piswe)	Muhammed Emin Zeki Beg
Göç Nedeni	Baban'da Mirbaşıki ile savaş	Şehrizor'dan Lahican'a
Kollar	Hamzeağayi, Merbuk, Çuxur, Bilawend, Merbabekr, Feqi Wesmanesin, Banik	İç örgütlenme
Güncel Dağılım	Lahican (Piswe, Bedr-i Mişe, Lawen), Salduz, Süleymaniye, Erbil	Yerleşik tarım toplumu

Sonuç olarak, Mameş aşireti, Bilbaşi konfederasyonunun İran'daki (Lahican) önemli bir kolu olarak, Kürt tarihinin göç, çatışma ve dini kimlik dinamiklerini yansıtır. Hz. Halid bin Velid soyu iddiası ve sofî-dindar ünü, aşiretin manevi otoritesini pekiştirirken, 20. yüzyıl başındaki yerleşik yapısı kültürel sürekliliğini korur. Aşiret, Kürt aşiretlerinin tipik geniş coğrafi yayılımının bir örneğidir; gelecekteki çalışmalar, sözlü tarih ve yerel arşivlerle daha detaylı aydınlatılabilir.

Kaynakça

• Butun-Asiretler Blogspot. (t.y.). "MAMEŞ AŞİRETİ". Erişim tarihi: 8 Mart 2026.
• Muhammed Emin Zeki Beg. Kürtler ve Kürdistan Tarihi (çeşitli baskılar, özellikle 1931 verileri). Nûbihar Yayınları.
• Wikipedia. (t.y.). "Bilbas". Erişim tarihi: 8 Mart 2026.
• Encyclopædia Iranica. (t.y.). "Belbās". Erişim tarihi: 8 Mart 2026.
• Şerefname (Şerefxan Bidlîsî). (çeşitli edisyonlar; Rozkan ve Bilbasi kolları).
• Encyclopædia Iranica. (t.y.). "Kurdish tribes". Erişim tarihi: 8 Mart 2026.
• Yerel Kürt kaynakları ve sözlü tarih rivayetleri (Hz. Halid bin Velid soyu iddiası, Lahican göçü).

Derleme:Memedé Kazım
Araştırmalarımız sürüyor..İlave ve düzeltmeler yapılacaktır.

NOT:İzinsiz Kopyalanamaz ve elektronik ortamda kullanılamaz.