KAHPENG, KOHPENG AŞİRETİ

Kahpeng (Kohpeng) Aşireti: Kökeni, Mılan Federasyonu Bağlantısı ve Tarihsel Ayrılık Hikâyesi

Kahpeng (veya Kohpeng, Kohpinik, Kuhpeng) Aşireti, Şanlıurfa (tarihî adıyla Ruha) civarında, özellikle Karacadağ ve çevresinde tarihsel olarak varlık göstermiş bir Kürt aşiretidir. Günümüzde de bu bölgede (Şanlıurfa, Siverek, Viranşehir hattı) yaşayan aşiret, Mılan (Milli) Aşiret Federasyonu'na bağlı Seyidan (Seydanlı) aşiretinin bir kolu olarak kabul edilir. Aşiretin adı, yöresel Kürtçe'de "toprak kazıp büyük çukur tabyalar yapan" anlamına gelen "Kahpeng" teriminden türemiştir. Bu isim, aşiretin eşkıya baskınlarına karşı savunma amacıyla toprak siperler (tabyalar) inşa etmesiyle ilişkilendirilir. Bilgiler büyük ölçüde sözlü tarih, aşiret rivayetleri ve yerel etnografik kaynaklara dayanır; resmi Osmanlı tahrir defterlerinde doğrudan "Kahpeng" adıyla sınırlı kayıt olsa da, Mılan federasyonu içindeki küçük kabileler arasında benzer gruplar geçer.

Köken ve Mılan Federasyonu İçindeki Yeri

Kabul gören en yaygın görüşe göre Kahpengler, 1600'lü yıllarda Karacadağ civarında yarı göçebe halde yaşayan Mılan federasyonuna bağlı Seyidan aşiretinin bir kabilesidir. Mılan (Milli), Osmanlı döneminde Doğu Anadolu'nun en güçlü Kürt konfederasyonlarından biri olup, Zor Temir Paşa gibi reisler altında 37 aşireti barındırmıştır. Seyidan aşireti, Mılan'ın önemli kollarından biri olarak bilinir; federasyonun zirve döneminde (17. yüzyıl başları) Ruha (Şanlıurfa) ve Karacadağ yaylalarında etkili olmuştur.

Aşiret mensupları ve yerel anlatılar, Kahpeng'in Seyidan'dan ayrılışını dramatik bir olay zinciriyle açıklar: Bu hikâye, Osmanlı'nın duraklama dönemi (I. Ahmed dönemi), Celali İsyanları'nın Anadolu'yu sarsması ve Safevi-Avusturya savaşlarının yarattığı kaos ortamında geçer. Karacadağ eteklerinde Brukan aşiretiyle iç içe yaşayan gruplar, huzurlu bir yaşam sürerken, Osmanlı askeri birliklerinin zulmü ve eşkıya baskınları (Şamar ve Geys aşiretleri) bölgeyi tehdit eder.

Ayrılık Hikâyesi: Brukan Olayı ve Kahpeng Adının Kökeni

Rivayete göre, 1600'lü yılların başlarında Brukan aşireti, beran berdan (koç katımı) şenlikleri sırasında Ezidi (Yezidi) iki gencin (Mirza ve Cemşid) Osmanlı askerlerinden kaçarak sığınmasıyla olay başlar. Aşiret lideri Şemdin Bey, gelenek gereği sığınmacıları teslim etmeyi reddeder. Diyarbakır Beylerbeyi A. Halim Paşa'nın talepleri (kızı Zozan'ın alınması, 50 bin altın ceza) aşireti isyana sürükler; kısa bir çatışma sonrası aşiret göç kararı alır. Bu göç dalgası, Karacadağ'daki diğer kabileleri de etkiler; Mılan'a bağlı aşiretler yaylaklarına döner.

Ruha civarına yerleşen Seyidan aşireti, Şamar ve Geys eşkıyalarının baskınlarıyla karşı karşıya kalır. Seyidan içindeki bir kabile reisi, savunma için derelere ve yollara toprak tabyalar (çukur siperler) kazılmasını önerir. Bu tabyalarda pusuya yatan gençler, gece baskınındaki eşkıyaları tuzağa düşürür ve çoğunu öldürür. Mılan reisi Zor Temir Paşa, bu fikri ortaya atan kabileyi tebrik eder ve yıllık riyaset vergisinden muaf tutar. Bu muafiyet, diğer aşiretlerde kıskançlık ve fitneye yol açar; Seyidan'ın Viranşehir civarına göç emriyle Kahpeng kabilesi dışlanır ve ayrılır.

Kahpengler, Ruha bölgesindeki başka yaylaklara yerleşir; günümüzde Şanlıurfa civarında (Cınaz ve Çoğran merkezli) yaşamaya devam ederler.

Günümüzdeki Durum ve Bağlantılı Gruplar

Kahpeng aşireti, Mılan federasyonuna bağlı Seyidan mensubu olarak kabul edilir. Merkezi köyler Cınaz ve Çoğran'dır. Seyidan'ın bazı kolları, Zor Temir Paşa'nın vergi dayatmalarını kabul etmeyerek göç sırasında ayrılmış ve Diyarbakır Ergani'ye bağlı Deveviran köyüne yerleşmiştir. Bu köyde aşiret şecereleri, Molla Abbas gibi ariflerin yanında korunur; şecerede Seyidan'ın tüm taksimatı (kabile dağılımı) mevcuttur. Seyidan'ın son reislerinden Hasan Ağa'ya, Mılan reisi İbrahim Paşa tarafından aba giydirilerek reislik unvanı bağışlanmıştır.

Aşiret, yarı göçebe kökenli olup tarım, hayvancılık ve geleneksel aşiret örgütlenmesiyle yaşar. Nüfusu sınırlı olsa da, Şanlıurfa'nın kırsal dokusunda varlık gösterir.

Sonuç

Kahpeng Aşireti, Mılan federasyonunun Seyidan kolundan ayrılmış bir kabile olarak, 17. yüzyıl Osmanlı kaosunda (Celali etkileri, eşkıya baskınları) savunma stratejileriyle şekillenmiştir. "Kahpeng" adı, toprak tabyalarla eşkıyaya karşı zaferin simgesidir. Hikâye, sözlü tarih ve aşiret hafızasına dayanır; resmi belgelerde dolaylı yansımalar (Mılan iskân kayıtları) bulunur. Deveviran'daki şecere gibi yerel kaynaklar, bu bağlantıyı doğrular. Aşiret, Kürt aşiret federasyonlarının iç dinamiklerini ve Osmanlı iskân politikalarının etkisini yansıtan tipik bir örnektir.

Kaynakça

• Ruhavi (yerel anlatı ve blog derlemesi). "KAHPENG, KOHPENG AŞİRETİ." Bütün Aşiretler Blogu. Erişim: 2026.
• Facebook grupları: Kohpinik Aşireti (Seydanlı-Hasenan ve Burukan) paylaşımları (çeşitli tarihler, 2016-2023).
• Mardinhaber.com.tr. (2023). "Türkiye'nin en büyük ve en güçlü aşireti hangileri?" (aşiret listelerinde Kahpeng/Kohpeng olarak geçer).
• Scribd ve diğer yerel tarih kaynakları: Erdoğan Yalgın, Dersimin Gizemli Tarihi (Kahpeng/Kohpinik varyasyonları).
• Genel Kürt aşiret listeleri: Mardinhaber.com.tr (2023). "Kürt Aşiretlerinin Tam Listesi" (alfabetik sıralamada Kahpeng).
• Osmanlı dönemi Mılan federasyonu rivayetleri: Yerel etnografik anlatılar (Zor Temir Paşa dönemi).