GÖKTÜRK DEVLETİ

Göktürk Devleti Tarihi

1. Köken ve Ortaya Çıkış

• Büyük Hun İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla birlikte Türk boyları farklı bölgelere dağıldı.

• Aşina kabilesi Altay eteklerine yerleşerek Juan Juan İmparatorluğu’nun himayesine girdi.

• Demircilikte ileri bir zanaat sahibi olan Aşinalar, Juan Juanların demir işlerini üstlenirken kendi siyasi yapılanmalarını da sürdürdüler.

• 540 yılında Bumin Kağan kabile lideri oldu.

2. Kuruluş Süreci

• Bumin Kağan, Batı Topa İmparatorluğu ile diplomatik ilişkiler kurdu.

• Toles kabilesini yenerek güç kazandı, Juan Juan başbuğunun kızını istedi fakat reddedildi.

• Bunun üzerine Batı Topa İmparatoru’nun kızıyla evlenerek ittifak kurdu.

• 552’de Juan Juanları bozguna uğratarak Göktürk Devleti’ni kurdu ve “Yabgu” unvanını aldı.

• Aynı yıl vefat etti; yerine oğlu Kolo ve kardeşi İstemi geçti.

3. Kurucu ve İlk Hükümdarlar

• Kurucu: Bumin Kağan (İlliğ Kağan unvanı).

• Başkent: Ötüken.

• Doğu Göktürk hükümdarları: Kolo, Mukan, Taspar, Işbara.

• Batı Göktürk hükümdarları: İstemi, Tardu, Çu-Lo, Şeku, Tong.

4. En Geniş Sınırlar

• Mukan Kağan döneminde (552–572) devlet en geniş sınırlarına ulaştı.

• Güneyde Çin Seddi’nden kuzeyde Buz Denizi’ne, doğuda Kore’den batıda Karadeniz’e kadar uzandı.

5. Yıkılış

• Mukan Kağan’ın ölümünden sonra yerine geçen Taspar Kağan, Çin ile evlilik ve yakın ilişkiler kurdu.

• Çin’in siyaseti ve iç çekişmeler devletin zayıflamasına yol açtı.

• 630’da Doğu Göktürk Devleti yıkıldı.

• 659’da Batı Göktürk Devleti Çin tarafından işgal edilerek sona erdi.

Kaynakça

Birincil Kaynaklar

• Orhun Kitabeleri (Bilge Kağan, Kül Tigin, Tonyukuk Yazıtları).

• Çin kaynakları: Zhou Shu, Sui Shu, Bei Shi.

• Bizans kaynakları: Menander Protektor, History.

İkincil Kaynaklar

• Golden, P. B. An Introduction to the History of the Turkic Peoples.

• Grousset, R. Empire of the Steppes: A History of Central Asia.

• Kafesoğlu, İ. Türk Milli Kültürü.

• Taşağıl, A. Göktürkler.

• Litvinsky, B. A. (ed.), History of Civilizations of Central Asia.

• Barthold, V. V. Orta Asya Türk