AVARLAR

Avarlar Tarihi

1. Köken ve Ortaya Çıkış

• Avarlar, Orta Asya kökenli bir kavimdir.
• 3.–6. yüzyıllar arasında Asya’da, 6.–9. yüzyıllar arasında Doğu Avrupa’da devlet kurmuşlardır.
• Çin kaynaklarında “Juan-Juan” (Cücen), Türklerde “Apar”, Bizans ve Arap kaynaklarında “Avar” olarak geçer.
• Apar adı “karşı koyan” anlamına gelir.
• Uar ve Kun adlı iki büyük kabileye dayanmaktadır.

2. Asya’daki Hakimiyet

1. yüzyıl sonlarında Moğolistan, İç Moğolistan ve Kore’ye kadar uzanan bir devlet kurdular.

552’de Göktürkler Avar hâkimiyetine son verdi.

Ardından batıya göç ederek Karadeniz’in kuzeyinden Romanya ve Slovakya’ya ulaştılar.

3. Avrupa’ya Göç ve “Sahte Avarlar” Tartışması

• 558’de Bizans kaynaklarında Avar adıyla zikredildiler.
• Theophylakt Simokatta, bunların “Pseudo Avar” (Sahte Avar) olduğunu belirtir.
• Priskus ise “hakiki Avarlar”dan söz eder.
• Warkhonitler adı, Uar ve Honi başbuğlarının adlarından türemiştir.
• Bu tartışma, Avarların kimliği konusunda tarihçiler arasında farklı görüşlerin doğmasına yol açmıştır.

4. Avrupa’daki Devletleşme

• 560 yılında Macaristan merkezli büyük bir devlet kurdular.
• Bayan Han döneminde Bizans ve Franklara karşı üstünlük sağladılar.
• 619 ve 626’da İstanbul’u kuşattılar (ikincisi Sasanilerle ortak).
• 750’den sonra zayıfladılar; Bulgarlar Balkanlara yerleşti.
• 791’de Şarlman karşısında başarısız oldular.

5. Devlet Yapısı ve Ordu

• Devletin başında Kağan bulunurdu.
• Devlet örgütlenmesi askeri temellere dayanıyordu.
• Ordu:

• Atlı birlikler → Avarlardan.
• Yaya birlikler → Slavlar, Germenler gibi bağlı kavimlerden.

6. Din

• Başlangıçta Gök Tanrı inancı hâkimdi.
• Zamanla Müslümanlığı kabul eden gruplar oldu.

7. Önemli Kağanlar

• Bayan Kağan (565–602)
• Tudun I (791–803)
• Zodan (803–805)
• Thedorus (805–?)
• Abraham (?–?)
• Tudun II (?–835)

8. Egemenlik Alanı

• Volga’dan Macaristan’a, Güney Rusya ve Eflak-Boğdan bölgelerine kadar geniş bir sahada hâkimiyet kurdular.
• Finlandiya kıyılarına kadar uzandılar.

9. Türk ve Dünya Tarihine Katkıları

• Germen ve Slav kavimlerinin tarihsel yapısını etkilediler.
• İstanbul’u kuşatan ilk Türk imparatorluğu oldular.
• 200 yıl boyunca Slav halkları üzerinde etkili oldular.
• Slav devletleri, teşkilatlanma ve askeri örgütlenmeyi Avarlardan öğrendi.
• Üzengiyi Avrupa’ya taşıyarak süvari savaşlarını dönüştürdüler.
• Günümüzde bazı araştırmalar Sloven, Hırvat ve Slovakların atalarının Avarlar olabileceğini öne sürmektedir.

Kaynakça

Birincil Kaynaklar

• Çin Kaynakları: Wei-şu, Liang-şu yıllıkları.
• Bizans Kaynakları:
• Priskus, Fragmenta.
• Theophylakt Simokatta, Historiae.
• Arap Kaynakları: Taberî, Tarih-i Taberî.
• Ermeni Kaynakları: Sebeos, History of Heraclius.

İkincil Kaynaklar

• Golden, P. B. An Introduction to the History of the Turkic Peoples.
• Grousset, R. Empire of the Steppes: A History of Central Asia.
• Pohl, W. The Avars: A Steppe Empire in Central Europe, 567–822.
• Litvinsky, B. A. (ed.), History of Civilizations of Central Asia.
• Harmatta, J. (ed.), History of Civilizations of Central Asia, Vol. II.
• Barthold, V. V. Orta Asya Türk Tarihi.