ARNAVUTLAR

Arnavutların Tarihsel Kökeni ve Kültürel Gelişimi

Kökenler ve İlk Yerleşimler

Arnavutların kökeni, MÖ 2000 yıllarında Balkan Yarımadası’na yerleşen Hint-Avrupa asıllı İlliryalılar’a dayanmaktadır. Latince kaynaklarda Arbanenses veya Albanenses, Slav kaynaklarında Arbanaci, Yunan kaynaklarında ise Albanoi veya Arbanitai olarak geçmektedir. İllirya, MÖ 167 yılında Romalılar tarafından zaptedilmiş ve yaklaşık 500 yıl Roma hâkimiyetinde kalmıştır. Ancak bölgenin iç kesimlerinde yaşayan İlliryalılar, Roma baskısına uzun süre direnmeyi başarmışlardır. Roma İmparatorluğu’nun 395’te ikiye ayrılmasının ardından bu topluluklar “Arnavut” ve “Arnavutluk” adlarını alarak Doğu Roma İmparatorluğu’nun bir parçası olmuşlardır.

Osmanlı Dönemi ve İslamlaşma

Osmanlılar, Türkçe fonolojiye uyarlayarak “Arnavud” ve “Arnavut” şeklinde kullanmışlardır. Bulgarlar ise “Arnaut” demektedir. İllirya kabileleri, MÖ 7. yüzyılda sahillere yerleşen Yunan kolonileriyle karşılaşmış, ancak dillerini ve kimliklerini korumayı başarmışlardır. Arnavutlar, kuzeyde İşkombi Nehri çevresinde yaşayan Gegalar ve güneydeki Toskalar olmak üzere iki temel etnik gruba ayrılmıştır. Osmanlılar 1468’de Arnavutluk’u fethetmiş ve uzun süre idareleri altında tutmuşlardır. 17. yüzyılda Arnavutlar kendi istekleriyle İslamiyet’i kabul etmiş, Osmanlı askeri teşkilatına katılmış ve süvari birlikleri oluşturmuşlardır. Zamanla Osmanlı kültürü Arnavut toplumunda etkili olmuştur.

Ortaçağ ve Yeni Dönem

1. yüzyılda Slavlar, 10. yüzyılda Bulgarlar, 12. yüzyılda ise Sırplar Arnavutluk’un farklı bölgelerini ele geçirmiştir. Arnavutlar, Yunan derebeylerinin ücretli askerleri olarak Epir, Tesalya, Mora ve bazı Ege adalarına yerleşmiş, bir kısmı ise Güney İtalya’ya göç etmiştir. 1912’de Arnavutluk, Osmanlı’dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Ancak Balkan Savaşları sırasında Müslüman Arnavut halkı büyük baskılara maruz kalmış, binlerce kişi Hıristiyanlığı reddettiği için öldürülmüştür.

Modern Dönem

1. Dünya Savaşı sonrası Arnavutluk’ta kaos yaşanmış, 1925’te cumhuriyet ilan edilmiş ve Ahmed Zogu cumhurbaşkanı seçilmiştir. 1928’de Zogu kendini kral ilan etmiştir. 2. Dünya Savaşı sonrası Enver Hoxha rejimi yaklaşık 50 yıl boyunca ülkeyi yönetmiş, ateizmi resmi ideoloji haline getirmiştir. 1985’te Hoxha’nın ölümü ve Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle Arnavutluk demokratikleşme sürecine girmiştir.

Arnavutların Balkanlar’daki Konumu

Arnavutlar, Arnavutluk ve Kosova dışında Yunanistan, Makedonya, Sırbistan ve Karadağ’da da yaşamaktadır. Bu nedenle Arnavutluk, Balkan jeopolitiğinde önemli bir konuma sahiptir. ABD’nin bölgedeki en önemli müttefiklerinden biri Arnavutluk’tur. Türkiye ise Arnavutluk’un önemli ticaret ortakları arasında yer almakta, 2016 yılında iki ülke arasındaki ticaret hacmi 326 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Kültürel ve Sosyal Yapı

Arnavut coğrafyasında kuzeyde Katolik Gegler, güneyde Ortodoks Tosklar bulunmaktadır. Bu dini ve kültürel farklılık, tarih yazımında da etkili olmuştur. Arnavutça’nın yanı sıra Türkçe, Yunanca ve İtalyanca ticaret dili olarak kullanılmıştır. Osmanlı ordusunda ücretli askerlik yapan Arnavutlar, savaşçı karakterleriyle tanınmış ve Osmanlı ordusunun önemli bir parçası olmuşlardır. Ancak modern askeri sistemlerin ortaya çıkışı, geleneksel Arnavut savaşçılığını zayıflatmıştır.

Kaynakça (Örnek)

• Elsie, Robert. Historical Dictionary of Albania. Scarecrow Press, 2010.
• Winnifrith, Tom. Albania and the Albanians. C. Hurst & Co. Publishers, 1992.
• Malcolm, Noel. Kosovo: A Short History. Pan Macmillan, 1998.
• Clayer, Nathalie. Aux origines du nationalisme albanais: La naissance d'une nation majoritairement musulmane en Europe. Karthala, 2007.
• Hodgkinson, Harry. Scanderbeg: From Ottoman Captive to National Hero. Centre for Albanian Studies, 1999.