ANAZ-BENİ ANAZ,INIZ AŞİRETİ

Anaz (Beni Anaz, Iniz, Anz, Aneze) Aşireti

Anaz Aşireti (alternatif isimler: Beni Anaz, Iniz, Anz, Aneze), Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, özellikle Şanlıurfa ve çevresinde yerleşik büyük ve etkili bir Arap kökenli aşirettir. Tarihsel olarak göçebe Bedevî kökenli olan aşiret, Adnani Arapların Rabia koluna mensuptur ve geniş bir coğrafyada (Türkiye, Suriye, Irak, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn) dağılmıştır. Türkiye'de Şanlıurfa merkezli olup, Kurtuluş Savaşı'nda milli mücadelede önemli rol oynamış, Fransız işgaline karşı direnişte aktif olmuştur. Aşiret, Arap âleminde büyük nüfusa sahip olup, Suriye'de milletvekili çıkarmış bir yapıya sahiptir.

Köken ve Soy Ağacı

Aşiretin ilk atası Anez bin Vail'dir. Vail, Cüdeyle'nin oğlu olup, Esed → Rabia → Nizar → Maad → Adnan yoluyla Hz. İsmail'e ulaşır; Adnani Arap kolundandır. Anez'in kardeşi Bekir bin Vail olup, ikisi Beni Tağlib olarak bilinir. Beni Tağlib, tarihte devlet kurmuş bir aşirettir (örneğin, pre-İslamik dönemde güçlü bir konfederasyon).

Vail'in iki oğlu: Anez (Anez aşiretinin atası) ve Maaz (Muaz; Beni Harb'in atası). Aşiret, birçok kabileye ayrılır; en geniş olanlar Fed'an ve Ammarat'tır. Ana vatanı Kuzey Hicaz'daki Vasıt ve Necd bölgeleridir. Günümüzde Suudi ailesinin hâkimiyetinde büyük ağırlık taşır.

Türkiye'deki Anaz aşireti, Arap Bedevî kökenli olup, Osmanlı döneminde göçlerle Şanlıurfa civarına yerleşmiştir. Bazı kaynaklarda Harran bölgesinde eşkıyalık olaylarında (19. yüzyıl) adı geçer.

Tarihsel Gelişim

Aşiret, pre-İslamik dönemde güçlü bir yapıya sahipti. İslam sonrası dönemde Arap Yarımadası'ndan yayılmış, Osmanlı idaresinde göçebe olarak yaşamıştır. 19.-20. yüzyılda Suriye-Irak sınırlarında etkili olmuş, modern dönemde ulusal sınırlara göre dağılmıştır.

Kurtuluş Savaşı'ndaki Rolü: Aşiret, Osmanlı ve Kuvâ-yı Milliye'yi resmen desteklemiştir. Şanlıurfa'nın Fransız işgali sırasında (1919-1920), reisleri (örneğin Haçım Bey) tren yollarını tahrip ederek Fransız lojistiğini engellemiş, Urfa'nın kurtuluşunu hızlandırmıştır. Urfa Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti etrafında örgütlenen aşiretler arasında Anaz da yer alır; Fransızlara ültimatom veren ve direnişte aktif olan gruplardandır.

Annazi Devleti Bağlantısı: Kullanıcı metninde Annaziler (990-1137) Kürt devleti olarak belirtilmiş olsa da, bu tarihsel bir karışıklıktır. Annaziler (Annazid dynasty), Kürt kökenli bir hanedandır (Şerefname'de Ayyarî adıyla anılır); kurucusu Abu’l-Fatḥ Moḥammad bin Annāz'dır. Bölge: Kirmanşah, İlam, Hulvan, Dinaver, Mandali, Şehrizor, Dakuk (İran-Irak sınırı). Selçuklulara kadar varlığını sürdürmüştür. Hükümdarlar:

• Abul-Fath Mohammad bin Annaz (991-1011)
• Husam al-Dawla Abu'l Shawk Faris ibn Muhammad (1011-1046)
• Muhalhil ibn Muhammad (1011-1055)
• Surkhab I ibn Muhammad (1011-1046)
• Sa'idi ibn Faris (1050-1055)
• Surkhab II ibn Badr (? -1107)
• Abu Mansur ibn Surkhab (1107-?)
• Surkhab III ibn Annaz (1100'ler ikinci yarısı)

Önemli Şahsiyetler:

• Ebuşevk Hüsamüddevle Faris: Ebul-Feth'in oğlu; 1011'de Hilvan emiri. Komşu emirlerle savaşmış, kardeşi Muhalhil ile çatışmış; Selçuklulara karşı yenilmiş (1046), kısa süre sonra vefat etmiştir.
• Emir Sadi: Ebuşevk'in oğlu; 1046'da emir olmuş, amcası Muhalhil tarafından elinden alınmış; Hilvan'ı geri almış, Selçuklu Sultanı Tuğrul tarafından imareti istila edilmiştir.
• Bedir Bey (Ebu Mensur): Muhalhil'in oğlu; son emir, Selçuklular döneminde hüküm sürmüştür.

Bu devlet, Anez aşiretiyle isim benzerliği dışında doğrudan bağlantılı değildir; Anez Arap Bedevî, Annaziler Kürt kökenlidir.

Yerleşim ve Nüfus

Ana vatan: Kuzey Hicaz (Vasıt, Necd). Günümüzde dağılım: Türkiye (Şanlıurfa, Harran civarı; köyler: Anaz, vb.), Suriye (milletvekilleri çıkarmış), Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Bahreyn. Türkiye'de Şanlıurfa Eyyübiye ilçesi (Sağlık Mahallesi, Tamah civarı) ve çevresinde yoğunlaşır; Tamah aşiretiyle ilişkili üyeler bulunur. Nüfus: Arap âleminde milyonlarca; Türkiye'de on binlerce (kesin veri yok).

Kültür ve Yapı

Göçebe Bedevî geleneği taşır; İslamî inanç hakim (çoğunluk Sünni). Aşiret yapısı güçlü; reislik babadan oğula geçer. Kurtuluş Savaşı'nda milli direnişle tanınır.

Sonuç

Anaz Aşireti, Arap kökenli büyük bir konfederasyonun parçası olup, Türkiye'de Şanlıurfa merkezli milli mücadele kahramanı olarak bilinir. Kökeni Adnani Araplara dayanır; Annazi Devleti ile isim benzerliği karışıklığa yol açsa da ayrıdır. Kapsamlı etnografik çalışmalar, dağılım ve tarihini aydınlatabilir.

Kaynakça

• Wikipedia: Anizah (en.wikipedia.org/wiki/Anizah).
• Butun Aşiretler Blogu: ANAZ-BENİ ANAZ,INIZ AŞİRETİ (butun-asiretler.blogspot.com/p/anaz-beni-anaziniz-asireti.html).
• Facebook grupları ve sayfaları: Urfa'nın Tanınmış Kişileri (1960 Aneze liderleri fotoğrafı); Anaz-Beni Aşireti paylaşımları.
• Urfa Kurtuluş Destanı (Şanlıurfa Belediyesi yayını).
• Kurtuluş Savaşı'nda Urfa (e-Kitap, KTB).
• Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Fransız İlişkileri (Devlet Arşivleri).
• Ahmed Hüsrev, Annaziler tarihi alıntıları (Kamusü'l-Alem).
• Mehmet Nuri Sanda, Urfa Aşiretleri Kitabı (Serüven Yayınları).
• Youtube: Anaz-Beni Aşireti Hakkında Bilinmeyenler.

UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
BİLGİLER İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.