AHBAZLAR, ABAZALAR

Abhazya Tarihi ve Abhaz Halkı

1. Coğrafya ve Kimlik

• Abhazya (Apsnı), Güney Kafkasya’nın batısında Karadeniz kıyıları ile Kafkas dağları arasında yer alır.

• Halkı kendine Abhaz (Apsuva) der.

• Tarihî kaynaklarda Abhazlara ilk kez “Abeşla” adıyla rastlanır. Antik Abhaz boyları: Apsil, Snig, Abazg.

2. Antik ve Orta Çağ

• Abhaz boyları Karadeniz kıyılarında feodal beylikler kurmuş, Bizans ve Roma uygarlıklarıyla temas halinde olmuşlardır.

VI yüzyılda Bizans kolonisi haline gelen Abhazya, Hristiyanlığı kabul etmiştir.

VIII yüzyılda Abhaz Krallığı kurulmuş, Kafkasya’da güçlü bir siyasi merkez olmuştur.

X yüzyılda Bagrat hanedanı döneminde Abhaz Krallığı Gürcü krallıklarıyla birleşmiştir.

3. Osmanlı ve Rus Dönemi

• XV–XVI. yüzyıllarda Abhazlar yeniden bağımsız krallıklarını kurmuş, fakat Osmanlı hâkimiyetine girmiştir.

16. yüzyılda kendi istekleriyle Müslümanlığı kabul etmişlerdir.

• 1810’da Rusya’nın himayesine giren Abhazya, 47 yıl süren Kafkas Savaşları boyunca direniş göstermiştir.

• 1864’te Rus Çarlığı Abhazları ve Adigeleri sürgün etmiş, nüfus büyük ölçüde azalmıştır.

XIX yüzyılda Abhaz nüfusu kendi topraklarında %60’tan %20’ye düşmüştür.

4. Sovyet Dönemi

• 1918’de Dağlık Kafkas Cumhuriyeti’nin bir parçası oldular.

• 1921’de Bolşeviklerin desteğiyle Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ilan edildi.

• 1922’de Gürcistan SSC’ye bağlandı, 1931’de özerk cumhuriyet statüsü verildi.

• Stalin dönemi (1931–1953): Abhazya’da asimilasyon ve baskılar yoğunlaştı.

• Abhaz okulları kapatıldı, Gürcü alfabesi zorunlu hale getirildi.

• 147 köy ve yer adı Gürcüleştirildi.

• Abhaz nüfusu azınlık konumuna düşürüldü.

5. Modern Dönem ve Abhaz-Gürcü Savaşı

• 1967 ve 1978’de Gürcü-Abhaz çatışmaları yaşandı.

• 1989’da Gürcistan’da milliyetçi politikalar gerginliği artırdı.

• 1991’de Gürcistan 1921 anayasasına döndüğünü ilan etti; Abhazya da 1925 anayasasına dönerek egemenliğini savundu.

• 14 Ağustos 1992’de Gürcü birlikleri Abhazya’ya girdi.

• Abhaz direnişi, Kuzey Kafkas halkları ve diaspora gönüllülerinin desteğiyle güçlendi.

• 23 Temmuz 1992’de Abhazya bağımsızlığını ilan etti (uluslararası tanınma yok).

• 27 Eylül 1993’te Gürcü işgali sona erdi.

• Savaşta 7.000 kişi öldü, 220.000 Gürcü mülteci konumuna düştü.

Akademik Değerlendirme

• Abhazya tarihi, sürekli bağımsızlık mücadelesi, asimilasyon baskıları ve sürgün dramları ile şekillenmiştir.

• Abhazlar, hem Bizans ve Roma kültürleriyle hem Osmanlı ve Rus hâkimiyetiyle temas etmiş, kimliklerini korumak için defalarca savaşmıştır.

• Modern dönemde Abhazya, fiilen bağımsız bir cumhuriyet olarak varlığını sürdürse de uluslararası tanınma sorunu devam etmektedir.

Kaynakça

Birincil Kaynaklar

• Şerefhan, Şerefname.

• Gürcü ve Bizans kronikleri (Diyoskurya, Sebastopolis kayıtları).

• Sovyet arşiv belgeleri (Abhazya özerk cumhuriyet kayıtları).

İkincil Kaynaklar

• Hewitt, George. Abkhazia: A Problem of Identity and Ownership.

• Lakoba, Stanislav. History of Abkhazia.

• Chirikba, Viacheslav. The Abkhazians: A Handbook.

• Cornell, Svante E. Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus.

• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Abhazya” maddesi.

• Shenfield, Stephen. The Conflict in Abkhazia: A Chronology.